Tartar mı? Çürük mü?

Diş taşı nasıl oluşur?

Diş taşının başlangıcı plaktır. Merck Veteriner El Kitabı'na göre plak; besin artıkları, bakteriler, tükürük ve ölü hücrelerden oluşan ve diş yüzeyinde sürekli yeniden oluşan bir tabakadır. Plak dişin üzerinde 72 saatten, yani yaklaşık 3 günden uzun kalırsa sertleşerek diş taşına dönüşür. Diş taşı özellikle dişin diş etine yakın kısmında birikir ve diş etini tahriş eder.

Bu süre neden önemli? Çünkü yumuşak plak diş fırçasıyla temizlenebilir; sertleşmiş diş taşı ise fırçayla sökülemez. Amerikan Hayvan Hastaneleri Birliği'nin (AAHA) 2019 diş bakım rehberi de fırçalamanın yalnızca plağı uzaklaştırdığını, diş taşını uzaklaştırmadığını vurgular. Oluşmuş diş taşının temizlenmesi profesyonel bir işlemdir.

Diş eti hastalığı: iltihaptan kemik kaybına

Diş taşı ve plak birikimi zamanla diş eti hastalığına (periodontal hastalık) yol açabilir. Bu hastalık, diş eti çizgisinde ve altında biriken bakterilerin dişi çevreleyen dokularda oluşturduğu enfeksiyon ve iltihaptır. İki aşamada ele alınır:

• Diş eti iltihabı (gingivit): Diş etleri mercan pembesinden kırmızıya ya da mora döner, diş eti kenarı şişer ve kolayca kanar. Ağız kokusu sıktır. Bu aşamada dişi tutan bağlar ve kemik henüz etkilenmemiştir; uygun temizlikle geri döndürülebilir. Bazı kedilerde 6–8 aylık yaşta başlayan genç yaş formu da görülebilir.
• Periodontitis: Hasar dişi tutan bağlara ve kemiğe ulaşmıştır. Bu kayıp geri dönmez ve dişin desteği kalıcı olarak azalır. Merck'e göre periodontitis 1 yaş kadar erken dönemde bile ortaya çıkabilir.

Cornell Kedi Sağlığı Merkezi, 4 yaşından büyük kedilerin yüzde 50–90'ında bir tür diş hastalığı bulunduğunu belirtir. Diş eti iltihabı olan bir kedi yemeyi bırakabilir, salya akıtabilir ya da ağız kokusu gelişebilir.

Tedavide diş eti çizgisinin hem üstünü hem altını kapsayan profesyonel temizlik yapılır; kemik kaybını değerlendirmek için çene röntgeni çekilir. İleri vakalarda diş çekimi sıklıkla gerekir. Merck'in ifadesiyle kediler dişsiz kalmaya şaşırtıcı derecede iyi uyum sağlar.

Kedilerde çürük var mı? Diş rezorpsiyonu (FORL)

Merck Veteriner El Kitabı'na göre kediler insanlar gibi diş çürüğüne neredeyse hiç yakalanmaz. Kedi dişinde görülen ve sahiplerin çürük sandığı lezyonların büyük kısmı aslında diş rezorpsiyonudur.

Diş rezorpsiyonu, eskiden "kedi odontoklastik rezorptif lezyonu" (FORL) ya da "boyun çizgisi lezyonu" olarak adlandırılan bir durumdur. Cornell'in açıklamasına göre dişin büyük kısmını oluşturan dentin dokusu bir ya da daha fazla dişte aşınır ve geri dönüşsüz biçimde yıkılır; hasar zamanla kökten tacın yönüne doğru ilerleyebilir. Nedeni bilinmemektedir. Bulaşıcı olduğu düşünülmez ve çoğu zaman önlenemez.

Ne kadar sık görülür? AAHA 2019 rehberine göre evcil kedilerin yüzde 27–72'sini etkiler. Merck, diş rezorpsiyonunu kedilerde en sık görülen diş anormalliği olarak tanımlar.

Sahiplerin fark edebileceği belirtiler şunlardır:

• Dişin diş etiyle birleştiği yerde parlak kırmızı, iltihaplı görünen diş eti
• Bazı vakalarda dişin taç kısmının kaybolup kökün diş etiyle örtülü kalması
• Başını yana eğerek tek taraftan çiğneme
• Kuru mamayı çiğnemeden yutma, ağızdan mama düşürme ya da birden yumuşak mama tercih etme
• Salya akıtma, iştah azalması ve genel olarak keyifsizlik

Kediler ağrılarını çoğu zaman saklar. Cornell'in belirttiği gibi iştah normal görünebilir; iştahsızlık genellikle yalnızca ileri durumlarda ortaya çıkar. Bu yüzden belirti olmaması, sorun olmadığı anlamına gelmez.

Tartar ile rezorpsiyon nasıl ayırt edilir?

Aşağıdaki tablo yalnızca genel bir fikir vermek içindir:

İki sorunun aynı ağızda birlikte bulunması da mümkündür. Rezorpsiyondaki hasar kökten taca doğru ilerleyebildiği için erken dönemde çıplak gözle görülmeyebilir. Cornell, dişlerin her yıl muayene edilmesini ve şüphe varsa röntgen çekilmesini önerir; tanıyı doğrulamanın en iyi yolu tüm ağzın ağız içi röntgenidir.

AAHA 2019 rehberine göre diş işlemleri için solunum tüpüyle uygulanan genel anestezi, uygun izlem ve destekle birlikte gereklidir. Anestezisiz yapılan diş temizliğinin daha güvenli ya da eşdeğer olduğu gösterilmemiştir; genel anestezi olmadan doğru bir tanı konulamaz. Rezorpsiyonlu dişler için en sık uygulanan tedavi çekimdir; hangi dişe hangi işlemin uygulanacağına röntgen bulgularına göre veteriner hekim karar verir.