Zehirli mi?
Çikolata, üzüm, zambak, ilaçlar… Evcil hayvanınız için neyin tehlikeli olduğunu arayın.
56 sonuç
Acı çiğdemin tüm kısımlarında kolşisin gibi alkaloidler bulunur ve az miktarda bile ağır zehirlenmeye yol açabilir. Diğer çiğdem türleriyle karıştırılabilir; hangi tür olduğundan emin değilseniz zehirli kabul edin.
Alkollü içecekler, alkollü tatlılar, el dezenfektanı ve mayalı çiğ hamurdaki etanol hızla emilir. Denge kaybına, kan şekerinin düşmesine ve solunumun yavaşlamasına yol açabilir.
ABD verilerine göre antidepresanlar, evcil hayvanlarda en sık görülen kaza sonucu zehirlenmeler arasındadır. Antidepresanlar ve amfetamin içeren ilaçlar sinir sistemini, kalbi ve vücut ısısını etkileyebilir; miktara ve hayvanın sağlık durumuna göre hafiften ağıra belirtiler görülebilir.
Birçok araç antifrizinde bulunan etilen glikol tatlı bir tada sahiptir ve çok az miktarı bile ölümcül olabilir. Kediler köpeklerden daha duyarlıdır. İlk saatlerde hayvan sarhoş gibi görünebilir, ardından kısa bir düzelme olabilir; sonra böbrek yetmezliği gelişebilir. Tedavinin etkili olması için çok erken başlanması gerekir.
Yapışmaz kaplamalı (PTFE, teflon) tava, tencere, fırın veya ampuller aşırı ısındığında açığa çıkan gazlar kuşların akciğerlerine ciddi zarar verir. Belirtiler çok hızlı ilerleyebilir; etkilenen kuşlar bazen belirti fark edilmeden ölü bulunabilir.
Avokado
AcilAvokadodaki persin özellikle kuşlar ve tavşanlar için tehlikelidir; kalp hasarına ve ölüme yol açabilir. Kedi ve köpeklerde meyvenin kendisi genellikle ciddi zehirlenme yapmaz; ancak yutulan çekirdek bağırsak tıkanmasına neden olabilir.
Organofosfat grubu böcek ilaçları sinir sistemini etkiler. Hayvanlar ürünü yalayarak, ilaçlanmış bitkileri yiyerek ya da ürün deriye veya göze temas ederek etkilenebilir.
Psödoefedrin ve fenilefrin gibi burun açıcılar tek başına veya grip-alerji ilaçlarının içinde bulunur. Fazla alındığında damarları daraltarak tansiyonu tehlikeli ölçüde yükseltebilir ve sinir sistemini uyarabilir. Bu ilaçlar ayrıca parasetamol de içerebilir.
Çikolatadaki teobromin ve kafein (metilksantinler) kalp ve sinir sistemini etkiler. Bitter çikolata ve kakao tozu daha tehlikelidir; beyaz çikolatada risk en düşüktür. Bazı çikolatalı ürünler ayrıca kuru üzüm, makadamya veya ksilitol içerebilir.
Fare zehirleri farklı etken maddeler içerir: kanın pıhtılaşmasını bozanlar, D3 vitamini (kolekalsiferol), brometalin ve çinko/alüminyum fosfür. Her biri farklı organı etkiler ve farklı tedavi gerektirir; etken madde ürünün renginden veya şeklinden anlaşılamaz. Pıhtılaşmayı bozan türlerde kanama belirtileri birkaç gün sonra başlayabilir.
Steroid olmayan iltihap gidericiler (NSAİİ) mide-bağırsak ülseri, kanama ve böbrek hasarına yol açabilir. Kediler bu ilaçları vücuttan zor uzaklaştırdığı için daha duyarlıdır. İnsanlar için üretilen ağrı kesiciler hayvanlara hekim önermeden verilmemelidir.
İp gibi uzun ve ince nesneler zehirli değildir ama yutulduğunda bir ucu dil altında veya midede takılabilir. Bağırsak ipin üzerinde büzüşür ve bağırsak duvarı yırtılabilir. Kedilerde oyun sırasında sık görülür; iplikte iğne varsa delici yaralanma da olabilir.
Köpekler için üretilen bazı pire-kene ürünleri permetrin gibi piretroitler içerir ve bu ürünlerde yoğunluk daha yüksektir. Kediler bu maddeleri vücutlarından zor uzaklaştırdığı için köpek ürünü kediye sürüldüğünde ağır zehirlenme görülebilir. Belirtiler dakikalar içinde ya da 72 saate kadar gecikerek başlayabilir. Yeni ilaçlanmış köpeği yalayan veya onunla yakın temas eden kedide de zehirlenme görülebilir.
Ksilitol; şekersiz sakız, şekerleme, diş macunu, ağız gargarası ve bazı çiğnenebilir vitaminlerde bulunan bir tatlandırıcıdır. Köpeklerde kan şekerini tehlikeli biçimde düşürebilir ve karaciğer hasarına yol açabilir. Kan şekeri düşmesi yedikten 10–15 dakika sonra bile başlayabilir.
Küflenmiş ekmek, makarna, peynir ve kuruyemişlerde ve kompostta titreme yaptırıcı mantar toksinleri (mikotoksinler) oluşabilir. Çöp kutusu ve kompost yığını başlıca kaynaklardır.
Lavabo açıcı, fırın temizleyici, tuz ruhu, pas sökücü ve bazı klozet temizleyiciler güçlü asit veya baz içerir. Ağız, yemek borusu, mide, deri, gözler ve solunum yollarında ciddi kimyasal yanıklara yol açabilir; yaralar geç belirgin hâle gelebilir.
Mayalı çiğ hamur
AcilPişmemiş mayalı hamur midenin sıcak ortamında kabarmaya devam eder ve midenin aşırı şişmesine yol açabilir; daha seyrek olarak mide dönmesi gelişebilir. Maya ayrıca alkol üretir ve alkol zehirlenmesine neden olabilir.
Eski tip naftalin topları en zehirli olanlardır; yeni tip güve topları daha az zehirli olsa da hastalığa yol açabilir. Köpekler yutmaya daha yatkın, kediler ise etkilerine daha duyarlıdır. Kimyasal, solunarak veya deriden de alınabilir.
Parasetamol kediler için çok tehlikelidir; vücut ağırlığına göre düşük miktarlar bile zehirlenmeye yol açabilir ve belirtiler genellikle birkaç saat içinde başlar. Kedilerde kanın oksijen taşıma yeteneği bozulur; köpeklerde ise daha çok karaciğer hasarı görülür. Bazı soğuk algınlığı ilaçları da parasetamol içerir.
Delinen veya çiğnenen pillerden sızan alkali ya da asidik madde ağız ve sindirim kanalında yanıklara yol açabilir. Düğme ve lityum piller ayrıca elektrik akımıyla yemek borusu ve bağırsakta yanık oluşturabilir. Ağızdaki yaralar saatler sonra ortaya çıkabilir.
Porsuk ağacının tüm kısımlarında taksin adlı çok zehirli bileşikler bulunur. Kırmızı meyvenin etli kısmı zehirli olmasa da içindeki tohum çok zehirlidir; bu yüzden meyvenin yenmesi de tehlikelidir. Kalp atışını ve solunumu yavaşlatabilir.
Bahçelerde kullanılan salyangoz yemlerindeki metaldehit hızla sindirim ve sinir sistemi belirtilerine yol açar. Tedavi edilmezse titreme ve nöbetler vücut ısısını tehlikeli ölçüde yükseltebilir.
Sedef (psoriasis) tedavisinde kullanılan bazı kremler, D vitamini türevi olan kalsipotriol içerir. Bir yalama ya da tüpün çiğnenmesi bile kan kalsiyum düzeyini tehlikeli biçimde yükseltebilir ve böbrek yetmezliğine yol açabilir.
Nikotin hızla etki eden ve güvenlik aralığı dar bir zehirdir. İzmarit, tütün, elektronik sigara likiti ve nikotin sakızı başlıca kaynaklardır. Bazı nikotinli ürünler köpekler için ayrıca zehirli olan ksilitol içerebilir.
Sikas palmiyesinin tüm kısımları zehirlidir; en tehlikelisi tohumlarıdır. İçindeki sikasin, az miktarda bile şiddetli kusma, karaciğer hasarı, kan şekeri düşmesi ve kanama sorunlarına yol açabilir.
Fazla tuz alımı vücudun tuz-su dengesini bozar. Ev yapımı oyun hamuru, tuz hamurundan yapılmış süsler, çok miktarda deniz suyu ve yol tuzu başlıca kaynaklardır. Ağır durumlarda sinir sistemi etkilenebilir.
Çay ağacı yağı gibi yoğun uçucu yağların birkaç damlası bile deriye sürüldüğünde veya yutulduğunda ciddi zehirlenmeye yol açabilir; kedilerde karaciğer yetmezliği bildirilmiştir. Bazı sıvı oda kokuları (sıvı potpuri) yakıcı maddeler içerir ve kediler bunlara özellikle duyarlıdır.
Üzüm ve kuru üzüm köpeklerde ani böbrek hasarına yol açabilir. Zararlı maddenin tartarik asit olduğu düşünülüyor; etkinin miktarla her zaman ilişkili olmadığı bildiriliyor; bu yüzden az miktar da önemlidir. Kediler için bilgi sınırlıdır; kedinize de vermeyin.
İnci çiçeği, kalbi etkileyen maddeler (kardenolidler) içerir. Yenmesi kusma ve iştahsızlıktan kalp ritmi bozukluğuna, halsizliğe ve nöbete kadar belirtilere yol açabilir; etki, yenen miktara ve hayvanın büyüklüğüne bağlıdır.
Yabani mantarlar
AcilBahçe ve parklarda biten mantarların zehirli olup olmadığını görünüşüne bakarak anlamak çok zordur; bu yüzden yenen her yabani mantar zehirli kabul edilmelidir. Bazı türler karaciğer veya böbrek yetmezliğine yol açabilir ve belirtiler 24 saate kadar gecikebilir.
Zakkum
AcilZakkumun yaprak, çiçek ve sap dahil tüm kısımlarında kalbi etkileyen oleandrin (kardiyak glikozit) bulunur. Kalp ritminde tehlikeli bozukluklara yol açabilir; belirtiler gecikebilir ve önce kusma gibi sindirim belirtileriyle başlayabilir. Bahçelerde ve yol kenarlarında süs bitkisi olarak yaygın kullanılır.
Gerçek zambaklar (Lilium) ve gün zambakları (Hemerocallis) kediler için çok tehlikelidir. Yaprak, çiçek, polen ve vazo suyu dahil bitkinin tüm kısımları, az miktarda bile böbrek yetmezliğine yol açabilir. Barış çiçeği ve kala gibi adında 'zambak' geçen bazı bitkiler bu gruptan değildir ve böbrek yetmezliği yapmaz; ancak bu onların güvenli olduğu anlamına gelmez. Vadi zambağı (inci çiçeği) ise kalbi etkileyen ayrı ve tehlikeli bir bitkidir.
Açelya ve orman gülünün (Rhododendron) tüm kısımları zehirlidir. Yendiğinde sindirim belirtilerine ve kalp-dolaşım sorunlarına yol açabilir.
Çamaşır suyu bazik (alkali) bir temizlik ürünüdür. Ağız, yemek borusu, deri ve gözlerde hafif tahrişten ciddi yaralara kadar hasar yapabilir. Etkinin şiddeti ürünün yoğunluğuna ve temas süresine bağlıdır; yaralar geç belirgin hâle gelebilir.
Demir vücut için gereklidir ama fazlası zehirlidir. Demir takviyeleri, hamilelik vitaminleri, kimyasal el ısıtıcıları ve gıda paketlerindeki küçük oksijen tutucu poşetler başlıca kaynaklardır.
Deterjanlar yutulduğunda salya ve kusmaya yol açar; ürün kusma sırasında soluk yoluna kaçarsa akciğerde iltihaplanmaya (aspirasyon pnömonisi) neden olabilir. Ağartıcı gibi yakıcı katkı içeren ürünler ağız, boğaz ve midede yaralara yol açabilir.
Esrardaki psikoaktif madde (THC) evcil hayvanlarda zehirlenmeye yol açabilir. Yenmesi veya dumanının solunması sinir sistemi belirtilerine yol açabilir. Esrarlı yiyecekler ayrıca çikolata veya ksilitol içerebilir.
Gübreler
CiddiAz miktar gübre genellikle hafif mide tahrişi yapar; çok miktarı ise demir ve diğer kimyasallar nedeniyle ağır zehirlenmeye yol açabilir. Kemik unu ve kan unu midede topaklanarak tıkanmaya veya pankreas iltihabına neden olabilir. Bazı gübrelere böcek ve ot ilaçları da katılır.
Kedi ve köpekler kafeine insanlardan daha duyarlıdır. Kahve, çay veya kolayı bir iki kez yalamak genellikle zehirlenme yapmaz; ancak kahve çekirdeği, kullanılmamış öğütülmüş kahve, çay poşeti, enerji içeceği veya kafein takviyesi ciddi zehirlenmeye yol açabilir.
Kalanşo
CiddiKalanşo, kalbi etkileyebilen bufadienolid adlı bileşikler içerir. Çoğu durumda yalnızca kusma ve ishal görülür; ancak çok miktarda yendiğinde kalp ritmi bozulabilir.
Bu meyvelerin çekirdek içi, yaprak ve saplarında siyanür açığa çıkarabilen bileşikler bulunur. Kedi ve köpekler çekirdeği genellikle çiğnemeden yuttuğu için asıl risk çoğu zaman bağırsak tıkanmasıdır; ancak kabuğu kırılmış acı kayısı çekirdeği ciddi zehirlenme yapabilir.
Lale ve sümbül
CiddiLale ve sümbülün tüm kısımları zararlı olabilir; en yüksek toksin miktarı soğanlarındadır. Yaprak veya çiçekten az miktar genellikle hafif bulantı ve kusma yaparken, soğanın yenmesi daha uzun süren sindirim sorunlarına ve halsizliğe yol açabilir. Büyük soğanlar bağırsak tıkanmasına da neden olabilir.
Makadamya cevizi
CiddiMakadamya cevizi köpeklerde halsizlik, titreme ve arka bacaklarda güçsüzlüğe yol açabilir. Belirtiler genellikle 12 saat içinde başlar. Ürün çikolata kaplıysa çikolata zehirlenmesi de söz konusu olabilir.
Mısır koçanı
CiddiMısır koçanı zehirli değildir; ancak köpeklerin yuttuğu koçan parçaları bağırsakta takılarak tıkanmaya yol açabilir.
Nergisin tüm kısımlarında alkaloid toksinler bulunur; en yüksek miktar soğanındadır. Şiddetli kusmaya ve buna bağlı sıvı kaybına yol açabilir.
Pişmiş kemik
CiddiKemik zehirli değildir ama kemikler ve kemik parçaları ağız, yemek borusu, mide veya bağırsakta takılarak yaralanma ya da tıkanmaya yol açabilir; bazı durumlarda ameliyat gerekir.
Soğan ailesindeki (Allium) bitkiler sindirim sistemini tahriş edebilir ve kırmızı kan hücrelerine zarar vererek kansızlığa yol açabilir. Kediler daha duyarlıdır; Akita ve Shiba Inu gibi Japon köpek ırklarının da daha duyarlı olduğu bildirilmiştir.
Aloe vera (sarısabır)
DikkatAloe vera bitkisindeki antrakinon glikozitleri müshil etkisi yapar. Yendiğinde kusma ve ishale yol açabilir.
Atatürk çiçeğinin süt gibi beyaz özsuyu ağız ve mideyi tahriş eder. Kedi ve köpekler için hafif zehirli kabul edilir; belirtiler genellikle kendiliğinden geçer.
Barış çiçeği gerçek bir zambak değildir ve kedilerde böbrek hasarı yapmaz. Çiğnendiğinde içindeki mikroskobik kristaller ağız ve boğazı tahriş eder; nadiren boğazda şişlik olabilir.
Difenbahya
DikkatDifenbahya çiğnendiğinde bitkideki mikroskobik kristaller ağız, dudak ve boğazı tahriş eder. Çoğu durumda belirtiler ağızla sınırlıdır; nadiren boğazda nefes almayı zorlaştıracak kadar şişlik olabilir.
Duvar sarmaşığı (Hedera)
DikkatDuvar sarmaşığının yaprak ve meyvelerindeki bileşikler (pentasiklik terpenoidler) yendiğinde sindirim sistemini tahriş eder.
Ortanca
DikkatOrtanca çiğnendiğinde siyanür açığa çıkarabilen bileşikler (siyanojenik glikozitler) içerir. Kedi ve köpeklerde ciddi zehirlenme, çok miktarda yiyen çiftlik hayvanlarına göre daha seyrektir; çoğunlukla sindirim belirtileri görülür.
Paşa kılıcının yaprak ve gövdesindeki saponinler yendiğinde sindirim belirtilerine yol açar. Kedilerde göz bebeklerinde büyüme ve dengesizlik de bildirilmiştir.
Sardunya
DikkatSardunyadaki linalool ve geraniol gibi uçucu yağlar sindirim belirtilerine ve deride tahrişe yol açabilir. Belirtiler çoğunlukla hafif ve geçicidir.
Siklamen
DikkatSiklamen genellikle hafif sindirim belirtilerine yol açar. Çok miktarda yendiğinde seyrek de olsa kalp ritmi bozukluğu ve nöbet görülebilir.