Sokaktan kedi sahiplendim, hangi testler yapılmalı?

Sokaktan kedi sahiplenmede ilk kontrol ne zaman yapılmalı?

Cornell Üniversitesi Kedi Sağlığı Merkezi, yeni gelen kedinin eve getirildikten sonra mümkün olan en kısa sürede veteriner hekim tarafından muayene edilmesini önerir. Evde başka kediler varsa ve yeni gelenin sağlık geçmişi bilinmiyorsa, muayene yapılana kadar ayrı tutulması tavsiye edilir. Avrupa'daki parazit uzmanlarının kılavuzu (ESCCAP) da çok kedili ortamlarda yeni gelenlerin ayrı tutulmasını ve tedavisini, enfeksiyonun içeri taşınmasını önlemek için önemli bulur.

Ayırma döneminde şunlar işinizi kolaylaştırır:

• Yeni kediye ayrı bir oda, ayrı mama ve su kabı ile ayrı kum kabı ayırın.
• Yeni kediyle ilgilendikten sonra, öbür kedilerinize dokunmadan önce ellerinizi yıkayın.
• Kum kabını her gün temizleyin.

İlk muayenede veteriner hekim kedinin yaşını, kilosunu, ağzını ve dişlerini, gözlerini, kulaklarını, derisini ve tüylerini değerlendirir. Hapşırık, göz ve burun akıntısı gibi üst solunum yolu belirtileri, kediler arasında damlacıklarla ve eşyalarla kolayca yayılabildiği için bu aşamada özellikle önemlidir.

Kedilerde FeLV ve FIV testi neden yapılır?

FeLV (kedi lösemi virüsü) ve FIV (kedi bağışıklık yetmezliği virüsü), kedide uzun süre belirti vermeden bulunabilen virüslerdir. Cornell, sağlık geçmişi bilinmeyen kedilerin bu iki virüs için test edilmesini önerir. Merck Veteriner El Kitabı da testi sahiplenme sırasında, ilk FeLV aşısından önce ve kedi, enfekte olmayan kedilerin yaşadığı bir eve girmeden önce önerir.

• FeLV: Virüs çoğunlukla tükürük ve idrarla; yakın temas, karşılıklı tımar, ortak mama kabı ve kum kabıyla bulaşır. Anneden yavruya da geçebilir. Kliniklerde kullanılan hızlı testler kanda virüse ait bir proteini arar. Merck'e göre bu test maruziyetten yaklaşık 30 gün sonra pozitifleşebilir; bu nedenle yeni alınan ya da riskli kedilerde ilk testten en az 30 gün sonra tekrar test önerilir.
• FIV: Asıl bulaş yolu derin ısırıklardır; en riskli grup, dışarıda kavga eden kısırlaştırılmamış erkek kedilerdir. Test virüse karşı oluşan antikorları arar. Antikorların oluşması 2–6 ay sürebildiği için yakın zamanda maruziyet olasılığı varsa en az 60 gün sonra tekrar test önerilir.

Pozitif bir tarama sonucu tek başına tanı anlamına gelmez; veteriner hekim gerekirse doğrulama testleri ister. Ayrıca pozitif sonuç umutsuzluk demek değildir: Cornell, FIV'li pek çok kedinin uygun bakımla yıllarca sağlıklı yaşayabildiğini belirtir.

Dışkı testi ve iç parazitler: Neler aranır?

Bağırsak parazitleri kedilerde sık görülür. Cornell'e göre bazı kedi topluluklarında bağırsak parazitlerinin görülme sıklığı yüzde 45'e kadar çıkar; en yaygını olan yuvarlak kurtlar kedilerin yüzde 25–75'inde bulunur ve yavrularda daha sıktır. ABD merkezli Evcil Hayvan Parazit Konseyi (CAPC), yuvarlak kurt yumurtalarının ortamda yıllarca bulaştırıcı kalabildiğini belirtir.

Dışkı incelemesinde veteriner hekim şunlara bakabilir:

• Yuvarlak ve kancalı kurtlar: Kancalı kurtlar özellikle yavrularda kansızlık, ishal ve kilo kaybına yol açabilir.
• Giardia: Kist atılımı aralıklı olduğu için tek bir negatif sonuç yeterli olmayabilir; ESCCAP birkaç gün içinde alınan üç örneğin incelenmesini önerir.
• Koksidiyalar: Özellikle 2–4 aylık yavrularda ishale yol açabilir.
• Toxoplasma: Kediler bu paraziti yalnızca birkaç gün dışkıyla attığı için dışkı testi enfeksiyonu çoğu zaman yakalayamaz; gerektiğinde kan testleri kullanılır.

CAPC, yavru kedilerin ilk yıl en az dört kez, yetişkin kedilerin ise yılda en az iki kez dışkı testinden geçirilmesini önerir. Risk değerlendirilemiyorsa ESCCAP yılda en az dört kez test ya da parazit tedavisi önerir. Parazit ilacını veteriner hekiminize danışmadan vermeyin; yavru ve zayıf kedilerde ürün seçimi ve uygulama zamanı önemlidir.

Sivrisineklerle bulaşan kalp kurdu da kedilerde görülebilir. CAPC'nin aktardığı verilere göre kalp kurdu bulunan kedilerin yüzde 25–30'u sahiplerince tamamen ev kedisi olarak tanımlanmıştır. Bölgenizdeki risk ve koruma seçenekleri için veteriner hekiminize danışın.

Pire, kulak uyuzu ve deri mantarı nasıl kontrol edilir?

ESCCAP'e göre kedilerde en sık görülen pire türü kedi piresidir. Pireler kaşıntının yanı sıra kedi tırmığı hastalığına yol açan Bartonella bakterisini ve bir tür şerit kurdunu taşıyabilir. International Cat Care, pirelerin yaklaşık yüzde 95'inin kedinin üzerinde değil evde bulunduğunu ve yoğun pire yükünün yavrularda hayatı tehdit eden kansızlığa yol açabildiğini belirtir. Evde başka hayvanlar varsa hepsinin aynı anda korunması ve ortamın da temizlenmesi önerilir. Köpekler için üretilmiş pire ürünlerini kedinizde kullanmayın; bazıları kediler için öldürücü olabilir. Kulak uyuzu yavru kedilerde daha sık görülür; kulakta koyu kahverengi, mumsu akıntı ve kaşıntı yapabilir.

Deri mantarı (ringworm) da yeni gelen kedilerde akılda tutulmalıdır. Merck'e göre kedilerdeki vakaların yaklaşık yüzde 98'inden Microsporum canis sorumludur; en sık yavrularda görülür ve sıklıkla insanlara da bulaşır. Yüzde, kulak uçlarında, kuyrukta veya patilerde tüysüz, pullu ya da kabuklu alanlar görürseniz veteriner hekiminize gösterin.

Sokaktan alınan kediye hangi aşılar yapılır?

Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği (WSAVA) 2024 aşı kılavuzuna göre panlökopeni, kedi herpes virüsü ve calicivirüs aşıları her kedi için temel aşılardır. Kuduz aşısı kuduzun görüldüğü bölgelerde temel kabul edilir. FeLV'nin yaygın olduğu bölgelerde FeLV aşısı da 1 yaşından küçük kediler ile dışarı çıkan ya da dışarı çıkan kedilerle yaşayan yetişkinler için temel aşı sayılır.

• Yavru kedilerde, anneden geçen antikorlar aşının etkisini azaltabildiği için 2–4 hafta arayla birkaç doz yapılır ve son doz en erken 16. haftada uygulanır; WSAVA ayrıca 26. hafta civarında bir tekrar önerir. Merck'e göre yavrular yaklaşık 6 aylık olana kadar 3–4 haftada bir kontrole gelir.
• Aşı geçmişi bilinmeyen yetişkin kediler, Cornell'e göre aşısız kabul edilerek baştan aşılanır.
• FeLV aşısı yalnızca enfekte olmayan kedilere yapıldığı için aşıdan önce test yapılır.
• 2020 AAHA/AAFP kedi aşı kılavuzu, aşı planının kedinin yaşına, yaşadığı ortama ve yaşam biçimine göre kişiye özel yapılmasını vurgular.

Kuduz aşısıyla ilgili güncel yasal yükümlülükler için veteriner hekiminize veya resmî kurumlara danışın.

Evdeki insanlar için nelere dikkat edilmeli?

Kedilerden insanlara geçebilen bazı parazitler ve mantarlar vardır. CAPC'ye göre kedi yuvarlak kurdu en çok topraktaki yumurtaları ağzına götüren çocuklarda sorun olur; hayvan kancalı kurtları ise insanda kaşıntılı deri lezyonlarının en sık nedenidir. ESCCAP, Toxoplasma'nın en çok gebeler ve bağışıklığı zayıf kişiler için risk oluşturduğunu, dışkıdaki ookistlerin (parazitin yumurta benzeri biçimi) bulaştırıcı hâle gelmesi için en az bir gün gerektiğini ve bu yüzden kum kabını her gün temizlemenin riski azalttığını belirtir. FeLV ise Merck'e göre insanlara bulaşmaz.

• Kediyle ve kum kabıyla temastan sonra ellerinizi yıkayın.
• Kum kabını her gün temizleyin; gebeyseniz bu işi mümkünse başkası yapsın.
• Bahçe işlerinde eldiven kullanın, çocukların oyun kumunu kapalı tutun.