Yavrunun ilk veteriner muayenesinde neler yapılır?

Yavru ilk veteriner muayenesine ne zaman gitmeli?

Cornell Üniversitesi Kedi Sağlığı Merkezi, yavru kedilerin 6 haftalıkken, hastalık belirtisi varsa daha erken veteriner hekime gitmesini ve ardından yaklaşık 2–3 haftada bir muayene ve aşı için dönmesini önerir. Merck Veteriner El Kitabı, yavru kedilerin yaklaşık 6 aylık olana dek 3–4 haftada bir veteriner ziyareti yapmasını önerir. International Cat Care ise yavru kedinin sağlığını izlemek için aylık ziyaretler önerir. Amerikan Hayvan Hastaneleri Birliği'nin (AAHA) köpek yaşam evreleri kılavuzu da yavru köpekler için 3–4 haftada bir muayeneyi esas alır.

Bu sık kontroller yavru dönemi boyunca sürer. AAHA ve Amerikan Kedi Hekimleri Derneği (AAFP), kedilerde yavru dönemini doğumdan 1 yaşa kadar tanımlar; köpeklerde ise yavru dönemi hızlı büyümenin durduğu yaklaşık 6–9. aya kadar sayılır. WSAVA, aşı serisinden sonraki ilk yıllık sağlık kontrolünün yaklaşık 1 yaşında yapılmasını önerir.

Yavruyu yeni sahiplendiyseniz, hasta görünmese bile ilk fırsatta muayeneye götürmeniz sorunların erken fark edilmesini sağlar. Uluslararası Kedi Hekimliği Derneği (ISFM) ve The Cat Group'un hazırladığı yavru kedi kontrol listesi, sahiplenirken yavrunun yediği mamayı ve parazit uygulamalarını öğrenmenizi önerir; bu bilgileri ve varsa önceki aşı kayıtlarını muayeneye götürün.

Muayenede neler kontrol edilir?

Veteriner hekim önce yavrunun öyküsünü alır, sonra baştan kuyruğa muayene eder:

• Kilo ve beden kondisyonu: Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği (WSAVA), beslenme değerlendirmesini muayenenin "beşinci yaşamsal bulgusu" olarak tanımlar ve büyüyen hayvanların daha sık izlenmesini önerir. AAHA da her ziyarette her hayvana beslenme taraması yapılmasını önerir.
• Doğumsal sorunlar: AAHA kılavuzları, yavru dönemindeki muayenede doğumsal ya da kalıtsal bulgulara özellikle dikkat edilmesini önerir.
• Ağız ve dişler: Süt dişleri, eksik ya da fazla dişler ve çene kapanışı değerlendirilir.
• Deri ve tüy: Pire gibi dış parazitlere ve yavru kedilerde mantar enfeksiyonu (dermatofitoz) gibi deri sorunlarına bakılır.
• Dışkı muayenesi: Cornell'e göre tüm kediler, özellikle yavrular, bağırsak parazitleri için dışkı muayenesinden geçirilmelidir. Bu nedenle sizden taze dışkı örneği istenebilir.
• Yavru kedide retrovirüs testi: AAHA ve AAFP, yavru kedilerde kedi lösemi virüsü (FeLV) ve kedi bağışıklık yetmezliği virüsü (FIV) testini güçlü biçimde önerir.

Aşı programı nasıl planlanır?

WSAVA'nın 2024 aşılama kılavuzuna göre yavru köpeklerde gençlik hastalığı (distemper), bulaşıcı karaciğer iltihabı (adenovirüs) ve parvovirüs aşılarına 6–8 haftalıkta başlanır ve 16 haftalık olana ya da daha büyük olana dek 2–4 haftada bir tekrarlanır. Kılavuz, bu erken dozların en önemlisinin 16 haftalıkta ya da sonrasında yapılan doz olduğunu vurgular ve 26. haftada ya da kısa süre sonra ek bir doz önerir. Yavru kedilerde de temel aşılara 6–8 haftalıkta başlanır ve 26 haftalık ya da daha büyükken bir doz daha yapılır. Cornell, her kedinin panlökopeni (kedi gençlik hastalığı) aşısı olmasını önerir.

Bu tekrarların nedeni anneden geçen antikorlardır. WSAVA'ya göre bu antikorlar yavruyu korurken aşıya kendi bağışıklık yanıtını oluşturmasını da engelleyebilir. Merck de anne kaynaklı bağışıklık azalana kadar aşıların iyi çalışmayacağını belirtir.

International Cat Care'e göre yavru kedi aşı serisine çoğu zaman 8–9 haftalıkta başlanır ve üçüncü doz 16–20 haftalıkta yapılır; yavru en az iki aşı olmadan dışarı çıkarılmamalıdır. Merck, yavru köpeklerin aşı serisi bitene dek aşısız ya da aşı durumu bilinmeyen köpeklerden uzak tutulmasını önerir. Hangi aşıların gerektiğine yaşadığınız bölge ve yavrunun yaşam tarzına göre veteriner hekim karar verir. Kuduz gibi yasal düzenlemeye bağlı aşılar için güncel kuralları veteriner hekiminize danışın.

İç ve dış parazitler için neler yapılır?

Yavrular bağırsak parazitlerini çoğu zaman anneden alır. Hayvan Parazitleri Konseyi'ne (CAPC) göre köpeklerde yuvarlak kurt anneden yavruya plasenta yoluyla geçer; kedilerde ise anne emzirme döneminde enfekte olursa süt yoluyla bulaşabilir. Bu nedenle CAPC, yavru kedi ve köpeklerde iç parazit uygulamasına 2 haftalıktan itibaren başlanmasını, düzenli geniş kapsamlı koruma başlayana kadar 2 haftada bir tekrarlanmasını ve ilk yıl en az dört kez dışkı muayenesi yapılmasını önerir. International Cat Care'in yavru kedi rehberinde de 3 haftalıktan 8 haftalığa kadar iki haftada bir, ardından 6 aylığa kadar ayda bir uygulama yer alır.

Dış parazitler de önemlidir. International Cat Care, pire görülmese bile yavru kedinin korunmasını önerir; çünkü çok sayıda pire küçük yavrularda ciddi sorunlara yol açabilir. AAHA, yavru köpeklerde kalp kurdu ve pire-kene korumasına ürünün izin verdiği en erken yaşta başlanmasını önerir.

Bu parazitlerin bir kısmı insanlara da bulaşabilir. CAPC, yuvarlak kurt enfeksiyonunun en çok çocuklarda görüldüğünü belirtir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), dışkının düzenli toplanmasını ve hayvanla oynadıktan sonra elleri sabunla yıkamayı önerir. Yavruya evde kendi başınıza ilaç vermeyin; Merck'in vurguladığı gibi yalnızca yavrular için uygun ürünler kullanılmalıdır ve ürün ile dozu veteriner hekim belirler.

Beslenme, davranış ve kimliklendirme konusunda neler konuşulur?

• Beslenme: AAHA'nın yavru köpek kontrol listesi, yavrunun ne, ne kadar ve ne sıklıkla yediğinin ve uygun ödüllerin konuşulmasını önerir. Yavru kedilerde de miktar beden kondisyonuna göre ayarlanır.
• Davranış ve sosyalleşme: AAHA, yavru köpeklerde sosyalleşmeye ve ellemeye erkenden başlanmasını, duyarlı dönemlerin, ısırma kontrolünün ve kafes eğitiminin konuşulmasını önerir. Yavru kedilerin de taşıma kutusuna, arabaya, muayeneye, fırçalanmaya ve ağzının ellenmesine alıştırılması önerilir. Ohio State Üniversitesi, muayene sırasında ödül maması kullanarak veteriner ziyaretlerini olumlu bir deneyime dönüştürmeyi önerir.
• Kısırlaştırma: International Cat Care ve ISFM, yavru kedilerin yaklaşık 4 aylıkken kısırlaştırılmasını önerir. Yavru köpeklerde uygun yaş, ırk ve boya göre veteriner hekimle birlikte belirlenir.
• Mikroçip ve kayıt: Türkiye'de sahipli kedi ve köpeklerin mikroçiple kimliklendirilip Ev Hayvanı Kayıt Sistemi'ne (PETVET) kaydedilmesi zorunludur. Yeni doğan yavrular için başvuru süresi Tarım ve Orman Bakanlığı duyurularıyla güncellenebildiğinden, güncel süreyi ilk muayenede veteriner hekiminize ya da il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne sorun.