Kedilerde kronik kusma neden olur?

Kronik kusma ne demek, ne zaman "kronik" sayılır?

Ara sıra kusmak kedilerde sık görülür ve tek başına her zaman ciddi bir soruna işaret etmez. Sorun, kusmanın düzenli hâle gelmesidir.

Kaynaklarda kullanılan tanımlar birbirine yakındır ama aynı değildir. Kedilerde kronik kusmayı ele alan bir derlemeye göre kronik kusma, yaklaşık iki hafta (1–3 hafta) süren ve ilk destek tedavisine yanıt vermeyen kusmadır. Amerikan Veteriner İç Hastalıkları Koleji'nin (ACVIM) 2023 uzlaşı raporu ise kedilerde kronik bağırsak hastalığından söz etmek için sindirim belirtilerinin en az 3 hafta sürmesini ölçüt alır.

Evde dikkat edilecek sıklık için de farklı eşikler verilir:

Bu farklar kafa karıştırabilir. Pratik bir yaklaşım şudur: Kediniz düzenli olarak, örneğin haftada birden fazla kusuyorsa bu "normal huy" sayılmamalı ve değerlendirilmelidir. Günde birkaç kez kusma ya da kusmaya halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı eşlik etmesi ise daha hızlı başvuru gerektirir.

Kusma mı, regürjitasyon mu?

Kronik kusmanın nedenini araştırmanın ilk adımı, gerçekten kusma olup olmadığını anlamaktır. Kusmada karın kasları kasılır; kedi öğürür, salya akıtabilir ve mide içeriği zorlanarak çıkar. Regürjitasyonda ise içerik çaba gösterilmeden, çoğu zaman sindirilmemiş ve yemek borusu biçiminde çıkar. Regürjitasyon yemek borusu sorunlarına işaret eder ve farklı bir değerlendirme gerektirir. Kusmanın ne zaman olduğunu, yemekle ilişkisini ve neye benzediğini not etmek muayenede işe yarar.

Kedilerde kronik kusmaya neler yol açar?

Kronik kusmanın nedenleri iki ana gruba ayrılır: sindirim kanalının kendi hastalıkları ve vücudun başka bir yerindeki hastalıklar.

Sindirim kanalı kaynaklı nedenler

• Kronik bağırsak hastalığı ve IBD: Bağırsak duvarında nedeni tam bilinmeyen kronik bir iltihaptır. Özellikle yaşlı kedilerde sık görülür; mide ve ince bağırsağın üst bölümü etkilendiğinde kronik kusmaya yol açar. Kedilerde bu hastalıklarda kilo kaybı, halsizlik, iştah azalması ya da artışı ve kusma sık görülür; köpeklerden farklı olarak tabloya her zaman ishal hâkim değildir.
• Besin alerjisi veya duyarlılığı: Yıllardır aynı mamayı yiyen kedide de gelişebilir. Besin alerjisi olan kedilerin bir bölümünde kusma ve ishal gibi sindirim belirtileri görülür.
• Bağırsak lenfoması: Kedilerde en sık görülen kanser türlerinden olan lenfomanın en yaygın biçimi sindirim kanalında yerleşir. Etkilenen kedilerin çoğu 10–12 yaşlarındadır; yavaş seyirli türü 8 yaşından küçük kedilerde çok seyrektir. Kusma, ishal, kilo kaybı ve iştah değişiklikleriyle IBD'ye çok benzer.
• Kronik gastrit ve motilite bozuklukları: Mide duvarındaki iltihap ya da mide boşalmasındaki yavaşlama tekrarlayan kusmaya neden olabilir. Yemekten 8 saatten uzun süre sonra kusmak, midenin boşalmasında bir sorun olabileceğini düşündürür.
• Parazitler: Bazı mide kurtları kronik kusma, iştah ve kilo kaybı yapabilir; bazen kusmukta görülebilir.
• Tüy yumağı: Bir iki haftada bir tüy yumağı çıkarmak olağan sayılabilir, ancak sık tüy yumağı kusmak altta daha ciddi bir sorun olabileceğini düşündürür.

Sindirim kanalı dışındaki nedenler

• Kronik böbrek hastalığı: Yaşlı kedilerde en sık tanı konan hastalıklardandır; uluslararası kılavuza göre 10 yaş üstü kedilerin %30–40'ı ya da daha fazlasını etkileyebilir. Kanda biriken atık maddeler bulantı, kusma ve iştahsızlığa yol açabilir.
• Hipertiroidi: Genellikle 8 yaşın üzerindeki kedilerde görülen bu hormon hastalığı; kilo kaybı, aşırı iştah, su içme ve idrara çıkmada artış, huzursuzluk, kusma ve ishal yapabilir. Kuzey Amerika'da 10 yaş üstü kedilerin %10'una kadarını etkilediği bildirilir.
• Pankreatit: Kedilerde belirtiler çoğu zaman silik olsa da, pankreatitli kedilerin yaklaşık yarısında kusma ya da kilo kaybı görülür. Bağırsak ve karaciğer hastalıklarıyla birlikte görülebilir (triaditis).
• Karaciğer ve safra yolu hastalıkları, diyabet: Bunlar da kronik kusmanın ayırıcı tanısında yer alır.

Kronik kusmanın nedeni nasıl bulunur?

Tek bir test her nedeni göstermez; veteriner hekim adım adım ilerler:

1. Ayrıntılı öykü ve muayene: Kusmanın ne zamandır sürdüğü, sıklığı, yemekle ilişkisi, kusmuğun görünümü, kilo değişimi, mama ve ödül maması geçmişi önemlidir. Özellikle orta yaşlı ve yaşlı kedilerde iştah değişikliği, su içme, kusma, tüy yumağı kusma ve ishalle ilgili sorular hangi testlerin yapılacağına yön verir. İpliksi yabancı cisimleri gözden kaçırmamak için dilin altı da kontrol edilir.
2. Kan, idrar ve dışkı testleri: Böbrek ve karaciğer işlevleri, tiroit hormonu, kan şekeri ve parazitler değerlendirilir. Pankreatit için pankreasa özgü lipaz testi kullanılabilir.
3. Görüntüleme: Röntgen ve ultrason tıkanıklık, kitle ya da bağırsak duvarında kalınlaşma gibi değişiklikleri gösterebilir.
4. Diyet denemesi: Besin alerjisi ya da diyete yanıt veren bağırsak hastalığını araştırmak için kediye haftalarca yalnızca daha önce yemediği bir protein ve karbonhidrat kaynağı içeren bir diyet verilir; bu süre içinde ödül maması ve sofra artığı da kesilir. Cornell, besin alerjisi araştırmasında bu sürenin en az 8–10 hafta olmasını önerir.
5. Biyopsi: IBD ile bağırsak lenfomasının tanısı ve birbirinden ayrılması için endoskopi ya da cerrahiyle alınan doku örneklerinin mikroskopla incelenmesi gerekir.

Tedavi genel olarak nasıl planlanır?

Tedavi nedene göre değişir. Diyet değişikliği, parazit tedavisi, böbrek hastalığında destekleyici bakım, hipertiroidinin kontrol altına alınması ya da iltihabı baskılayan tedaviler seçenekler arasındadır. IBD gibi kronik hastalıklar çoğu zaman bütünüyle ortadan kalkmaz, ancak uygun tedavi ve düzenli kontrollerle kediler rahat bir yaşam sürebilir.

Evde kendi başınıza kusma önleyici ya da başka bir ilaç vermeyin; insanlar için kullanılan bazı ilaçlar kediler için zehirlidir. Mamayı sık sık değiştirmek de diyet denemesinin sonucunu bozabilir. Değişiklikleri veteriner hekiminizle birlikte planlayın.