Evcil hayvanlardan insanlara geçen parazitler nelerdir?

İnsanlara geçen parazitler hangileridir?

Aşağıdaki tablo, kaynaklarda öne çıkan başlıca parazitleri özetler:

Yuvarlak kurtlar

CAPC'ye göre yuvarlak kurtlar özellikle toprak yiyen ya da kirli elini ağzına götüren küçük çocukları etkiler. Larvalar karaciğer, akciğer, sinir sistemi veya göze göç edebilir. Göz tutulumu genellikle tek gözde görülür.

Kancalı kurtlar

CAPC, hayvan kancalı kurtlarının insanda deri larva göçünün en sık nedeni olduğunu belirtir. CDC'ye göre larvalar insanda erişkin kurda dönüşemez; deride ilerleyerek kaşıntılı izler bırakır. Bulaşma genellikle bahçede, parkta ya da kumda çıplak ayakla dolaşırken olur.

Tenyalar

Pireyle bulaşan tenyada insan vakalarının çoğu çocuklardadır. CAPC'ye göre bu enfeksiyonlar genellikle hafiftir ve kolayca tedavi edilir. Kist hidatik etkeni tenya ise daha ciddidir: Çiğ sakatat yiyen köpeklerin dışkısıyla atılan yumurtalar hemen bulaştırıcıdır. CDC, insanlarda oluşan kistlerin yıllarca belirti vermeyebileceğini ve en çok karaciğer ile akciğere yerleştiğini belirtir; bu tenya en çok kırsal ve hayvancılık yapılan bölgelerde görülür.

Toksoplazma

Kediler toksoplazmanın son konağıdır. Cornell Üniversitesi'ne göre enfekte kedi dışkısıyla yaklaşık 10–14 gün ookist atar ve bu ookistler bulaştırıcı hale gelmek için 1–5 gün bekler. Aynı kaynak, insanların daha çok az pişmiş et ve yıkanmamış sebzeyle enfekte olduğunu, kediyi sevmek gibi doğrudan temasın bulaşmada çok olası olmadığını vurgular.

Uyuz, pire ve sivrisinekle bulaşan kurtlar

ESCCAP'a göre uyuzlu köpeklerle temas eden kişilerde kaşıntılı deri lezyonları sık görülür. Pireler ise yalnızca ısırmakla kalmaz; Cornell'e göre kedilerin yaklaşık yüzde 40'ı kedi tırmığı hastalığına yol açan bakteriyi taşır ve bu bakteri kediler arasında pirelerle yayılır. Sivrisineklerle bulaşan ve köpeklerde deri altında yaşayan bir kalp kurdu akrabası da ESCCAP'a göre Avrupa'da insanlarda en sık görülen filarya enfeksiyonudur; çoğu zaman deri altında bir nodül olarak fark edilir.

Kimler daha fazla risk altında?

Kaynaklar, evcil hayvanlardan insanlara parazit geçme riskinin çoğu insan için düşük olduğunu, ancak bazı grupların daha dikkatli olması gerektiğini vurgular:

• Küçük çocuklar: Toprakla ve kumla daha çok temas eder, ellerini ağızlarına götürürler. Yuvarlak kurt ve pireyle bulaşan tenya vakalarının çoğu çocuklardadır.
• Gebeler: Toksoplazma gebelikte bebeğe geçebilir. Bu nedenle kum kabını mümkünse evde başka biri temizlemelidir.
• Bağışıklığı zayıf kişiler: Bağışıklık sistemi hastalık ya da tedavi nedeniyle zayıflamış kişiler zoonotik enfeksiyonlara daha yatkındır ve bu enfeksiyonlar onlarda daha ağır seyredebilir. Bu kişilerin hayvan bakımı konusunda doktorlarıyla ve veteriner hekimle birlikte plan yapması yararlıdır.
• Toprakla ve bahçeyle sık uğraşanlar: Eldivensiz bahçe işleri ve çıplak ayakla dolaşmak kancalı kurt ve yuvarlak kurt riskini artırır.

Korunmak için neler yapılabilir?

Önlemlerin çoğu basittir ve hem hayvanınızı hem ailenizi korur:

• Düzenli parazit programı: İç parazit uygulamalarını ve dışkı muayenelerini veteriner hekiminizin önerdiği aralıklarla yaptırın. Yavrularda program yaşamın ilk haftalarında başlar.
• Pire ve kene kontrolü: Evdeki tüm hayvanları koruyun. Pire kontrolü, pireyle bulaşan tenyadan korunmanın en etkili yoludur.
• Dışkıyı hemen toplayın: Yuvarlak kurt yumurtaları ortamda 2–4 haftada bulaştırıcı hale gelir ve yıllarca yaşayabilir. Dışkıyı her gün toplayıp çöpe atmak bu süreyi kırar.
• Kum kabını her gün temizleyin: Toksoplazma ookistleri 1–5 günde bulaştırıcı hale geldiği için günlük temizlik riski büyük ölçüde azaltır. Eldiven kullanın ve ardından ellerinizi yıkayın.
• El hijyeni: Hayvanla, dışkıyla, kum kabıyla ya da toprakla temastan sonra ve yemekten önce elleri sabunla yıkayın; çocuklara da bunu öğretin.
• Kum havuzlarını örtün: Kullanılmadığında çocuk kum havuzlarının üzerini kapatın; bahçede ayakkabı ve eldiven kullanın.
• Çiğ et ve sakatattan kaçının: ESCCAP, hayvanlara ticari mama ya da en az 65 °C'de 10 dakika pişirilmiş et verilmesini veya etin -17 ile -20 °C arasında en az bir hafta dondurulmasını önerir. Hayvanınızın av yakalamasını, leş ve sakatat yemesini önleyin.