Tavşan kısırlaştırılmalı mı?

Tavşan kısırlaştırma neden önerilir?

Dişilerde rahim kanserini önler

Rahim kanseri (rahim adenokarsinomu), kısırlaştırılmamış dişi tavşanların en önemli sağlık risklerinden biridir. 1995–2019 yılları arasındaki vakaların incelendiği bir çalışmada rahim adenokarsinomu ev tavşanlarında en sık görülen tümör olmuş ve kısırlaştırılmamış dişilerin %13,1'inde saptanmıştır. Aynı çalışmada 6 yaşından büyük, kısırlaştırılmamış dişilerde herhangi bir tümörün görülme oranı %66,7'ye kadar çıkmıştır. Rahim hastalığı olan 50 tavşanın incelendiği başka bir çalışmada ise en sık tanı %54 ile rahim adenokarsinomu olmuştur.

Bazı kaynaklar daha yüksek oranlar verir: BSAVA, kısırlaştırılmamış dişi tavşanların yaklaşık %80'inde 3 yaşından sonra rahim kanseri geliştiğini belirtir. Merck Veteriner El Kitabı da rahim kanserinin 3 yaşından büyük tavşanlarda yaygın ve çoğu zaman ölümcül olduğunu vurgular. Bazı kaynaklar rahimdeki değişikliklerin 18 aylık tavşanlarda bile görülebildiğini belirtir. Oranlar çalışmalara göre değişse de mesaj aynıdır: Risk yaşla belirgin biçimde artar. Bu nedenle Iowa State Üniversitesi veteriner hastanesi, üretimde kullanılmayan dişi tavşanların her zaman kısırlaştırılmasını önerir.

Kısırlaştırma yalnızca rahim kanserini değil, yumurtalık tümörlerini, rahimde iltihap ve irin birikmesini (piyometra), yalancı gebeliği ve meme iltihabını (mastit) da önler.

Erkeklerde testis hastalıklarını önler

PDSA'ya göre kısırlaştırma erkeklerde testis kanseri riskini de azaltır ya da ortadan kaldırır. İskoçya Hükümeti'nin tavşan refahı rehberi, kısırlaştırılmamış erkeklerde daha nadir de olsa testis enfeksiyonu ve kanseri gelişebileceğini belirtir.

İstenmeyen yavruları önler

Tavşanlar çok erken üreyebilir; PDSA'ya göre çoğu tavşan yaklaşık 3 aylıkken gebe kalabilir. Bu nedenle erkek ve dişi tavşanlar bu yaştan itibaren kısırlaştırılana kadar ayrı tutulmalıdır. In Practice dergisindeki bir derleme de istenmeyen yavruları ve cinsel olgunlukla ortaya çıkan istenmeyen davranışları önlemek için kısırlaştırmanın düşünülmesini önerir; Kuzey İrlanda hükümetinin rehberine göre üretim için tutulmayan her tavşan kısırlaştırılmalıdır.

Davranış sorunlarını azaltır

Merck ve University of Pennsylvania'dan bir uzmanın bildirisine göre erkeklerin kısırlaştırılması saldırganlığı ve idrar püskürtmeyi azaltır. BSAVA, kısırlaştırılmış tavşanların genellikle daha sakin olduğunu, evde işaretleme davranışının azaldığını ve tuvalet eğitiminin kolaylaştığını belirtir. PDSA da kısırlaştırılmış tavşanların insanlara karşı daha az saldırgan olduğunu ve birbirleriyle daha az kavga ettiğini vurgular. Yine de kısırlaştırılmış tavşanlar zaman zaman birbirine binebilir, birbirini ısırabilir ya da tüyünü çekebilir; bu her zaman hormonlarla ilgili değildir.

Kısırlaştırma ve arkadaşlık

Tavşanlar sosyal hayvanlardır ve uzmanlar onların en az bir tavşan arkadaşla yaşamasını önerir. BSAVA'ya göre kısırlaştırma, tavşanların çift olarak güvenle yaşayabilmesini mümkün kılar.

• En uygun eşleşme: PDSA, RSPCA, Royal Veterinary College ve İskoçya Hükümeti rehberi kısırlaştırılmış bir erkek ile kısırlaştırılmış bir dişiyi en uygun eşleşme olarak önerir. Kardeşler de olsa kısırlaştırılmaları gerekir.
• Karşı cins çiftler: İngiliz veteriner kuruluşlarının (BVA, BVZS ve BSAVA) ortak görüşüne göre karşı cins çiftlerde iki tavşan da kısırlaştırılmalıdır.
• Aynı cins çiftler: Aynı cins çiftlerde ciddi kavga olasılığı daha yüksektir. RVC'ye göre bu çiftler kısırlaştırılsa bile ilkbahar ve yazın hormon düzeyleri yükseldiğinde daha fazla kavga edebilir.
• Bekleme süresi: Erkek tavşan kısırlaştırıldıktan sonra 6 haftaya kadar doğurgan kalabilir; bu sürede dişiyle bir arada tutulmamalıdır. RSPCA, yeni kısırlaştırılmış bir dişinin yaralanabileceği için hemen başka bir tavşanla tanıştırılmamasını önerir.

Tavşan kısırlaştırma ne zaman yapılır?

Kaynakların önerdiği yaşlar birbirine yakındır:

BSAVA kısırlaştırma için bir üst yaş sınırı olmadığını belirtir. Rahim hastalıklarını inceleyen çalışmanın yazarları, üretim için tutulmayan dişilerde kısırlaştırmanın erken yaşta yapılmasını ya da düzenli karın ultrasonuyla takip edilmesini önerir. Tavşanınız için en uygun zamanı yaşına, ırkına ve genel sağlığına göre veteriner hekiminizle belirleyin.

Kısırlaştırmanın riskleri nelerdir?

Kısırlaştırma rutin bir işlemdir, ancak her ameliyatta olduğu gibi anestezi ve cerrahi komplikasyon riski taşır. İngiltere'de anestezi alan hayvanları kapsayan geniş bir çalışmada anesteziyle ilişkili ölüm riski tavşanlarda 72'de 1 (%1,39) bulunmuştur; bu oran köpek ve kedilerden yüksektir. Tavşanlardaki ölümlerin %64'ü ameliyat sonrasındaki iyileşme döneminde gerçekleşmiştir. Bu bulgu, ameliyat sonrası yakın takibin ne kadar önemli olduğunu gösterir. Çalışma yalnızca kısırlaştırmayı değil, tüm anestezileri kapsar.

PDSA'ya göre kısırlaştırmanın başlıca riski bağırsak durmasıdır (GI staz). Tavşanlarda ağrı bağırsak hareketlerini olumsuz etkileyebildiği için yeterli ağrı kontrolü hem refah hem de sindirim açısından önemlidir.

Riski azaltmanın en önemli yolu, tavşan anestezisi ve cerrahisi konusunda deneyimli bir veteriner hekim seçmektir. House Rabbit Society, deneyimli bir hekim tarafından yapıldığında kısırlaştırmanın düşük riskli bir işlem olduğunu belirtir; New Hampshire eyaletinin hayvan refahı komisyonu da ameliyatın tavşan cerrahisinde deneyimli bir veteriner hekimce yapılmasını önerir.

Ameliyat öncesi ve sonrası bakım

Ameliyattan önce: Tavşanlar kusamaz ve bağırsaklarının çalışması için sürekli lif almaları gerekir; bu nedenle ameliyattan önce aç bırakılmazlar. PDSA, tavşanın kendi otunu, yemini ve yeşilliklerini, mümkünse bağlı olduğu arkadaşını da yanında getirmenizi önerir.

Ameliyattan sonra:

• Tavşanın uyandıktan kısa süre sonra yemeye başlaması bağırsak durmasını önlemeye yardımcı olur. Ne kadar yediğini ve dışkısını yakından izleyin; evde yemiyorsa hemen veteriner hekiminize başvurun.
• Uyuşukluk genellikle 24–48 saat içinde geçer. Tavşanı arkadaşıyla birlikte sessiz, sıcak ve sakin bir ortamda tutun.
• Yaşam alanını temiz tutun; enfeksiyona yol açabilecek toz, çamur ve altlıklardan kaçının.
• Yarayı günde en az iki kez kızarıklık, şişlik, akıntı ya da açılmış dikiş açısından kontrol edin. Erimeyen dikişler genellikle 7–14 gün sonra alınır.
• Veteriner hekiminizin verdiği ağrı kesicileri önerilen şekilde kullanın; kendi başınıza ilaç vermeyin.