Tavşan ne yer, tavşan beslenmesi nasıl olmalı?

Tavşanın sindirim sistemi nasıl çalışır?

Tavşanlar, düşük kaliteli ve yüksek lifli bir diyete, özellikle çime uyum sağlamış otçullardır. Besinin büyük bölümü arka bağırsakta, özellikle körbağırsakta fermente edilir. Edinburgh Üniversitesi'nden bir uzmanın WSAVA bildirisine göre bağırsaktan geçiş hızlıdır ve sindirilemeyen lif mümkün olduğunca çabuk dışarı atılır. Bu sistemin düzenli çalışması için tavşanın gün boyu yemesi gerekir; İskoçya Hükümeti'nin tavşan refahı rehberi bu yüzden uygun yiyeceğin 24 saat bulunmasını ister.

Tavşanlar iki tür dışkı yapar. Sert, yuvarlak dışkıların yanı sıra çoğunlukla sabah erken saatlerde yumuşak, mukusla kaplı dışkılar (sekotrop) çıkarır ve bunları doğrudan anüsten alıp yer. Merck Veteriner El Kitabı'na göre sekotroplar protein, vitamin ve diğer besin öğelerini sağlar. B ve K vitaminleri bağırsak bakterilerince üretildiği için genellikle takviye gerekmez; A, D ve E vitaminleri ise diyetten alınmalıdır.

Tavşan dişleri de ömür boyu uzar. Ot ve çimi dairesel bir hareketle çiğnemek dişleri aşındırır ve aşırı uzamalarını önler. Yani doğru beslenme hem sindirim hem de diş sağlığının temelidir.

Tavşan ne yer? Otun ve çimin önemi

Kaynakların tamamı aynı noktada birleşir: Tavşanın ana besini ottur.

• Merck'e göre diyetin yaklaşık %85–90'ı çayır otu olmalıdır ve ot sınırsız verilmelidir.
• İskoçya Hükümeti rehberi ot ve çimin günlük yiyeceğin en az %80'ini oluşturmasını önerir.
• PDSA ve RSPCA, her gün en az tavşanın kendi vücudu büyüklüğünde bir ot demeti verilmesini önerir.

Yetişkin tavşanlar için timothy otu tercih edilir; yulaf otu, domuz ayrığı (orchard grass) ve çayır otu gibi kalsiyumu düşük diğer otlar da uygundur. Yonca (alfalfa) otu ve yonca bazlı peletler büyüyen yavrular için uygundur, ancak Merck'e göre gebe ya da emziren olmayan yetişkinlere verilmemelidir. Fazla kalsiyum zamanla böbrek hasarına ve mesane ya da böbrek taşlarına katkıda bulunabilir.

Taze çim de iyi bir seçenektir; ancak elle koparılmış ya da yerinde büyüyen çim olmalıdır. Çim biçme makinesinden çıkan kırpıntılar tavşanı hasta edebileceği için verilmemelidir. Bristol Üniversitesi'nin araştırması, diyette ot ve çim eksikliğinin İngiltere'de tavşanları etkileyen en önemli refah sorunlarından biri olduğunu göstermiştir.

Pelet, yeşillik ve meyve ne kadar verilmeli?

Aşağıdaki tablo, kaynaklardaki önerileri yetişkin bir tavşan için özetler:

Pelet: Kaynaklar farklı ölçüler verse de ortak nokta peletin az olmasıdır. İskoçya Hükümeti rehberi peletin günlük yiyeceğin en fazla %5–10'u ve günde en fazla 25 g/kg olmasını önerir. PDSA günde bir yemek kaşığı (3,5 kg'dan ağır tavşanlarda iki) önerir; Merck ise her yaklaşık 2,3 kg vücut ağırlığı için günde çeyrek bardak (cup) ölçüsünü verir. Kuru meyve veya kuruyemiş içeren karışımlar seçici yemeye yol açtığı için tercih edilmemelidir.

Yeşillikler: PDSA'nın güvenli listesinde kuşkonmaz, brokoli, lahana, kereviz, kabak, salatalık, nane, maydanoz, roka, şalgam ve su teresi gibi seçenekler bulunur. Merck ise şalgam yaprağı, brokoli yaprağı, hardal yaprağı, kara lahana ve karnabahar gibi bazı yeşilliklerin sınırlı verilmesini önerir. Washington Eyalet Üniversitesi de kalsiyumu yüksek koyu yeşilliklerden 6 aylıktan büyük tavşanlarda kaçınılmasını önerir.

Meyve ve ödüller: Meyve şekerli olduğu için yalnızca ara sıra ve küçük miktarda verilmelidir; PDSA örnek olarak elma ya da armudun sekizde birini verir. İskoçya rehberine göre havuç günlük diyete uygun değildir. Yapışkan, şekerli ödüller dişlere zarar verebilir ve obeziteye yol açabilir. Tohum, kuruyemiş ve mısır ise boğulma ve bağırsak tıkanıklığı riski nedeniyle verilmemelidir.

Müsli tipi karışımlar neden önerilmiyor?

Tahıl, ekstrüde parça ve pelet içeren müsli tipi karışımlar, incelediğimiz kaynakların hiçbirinin önermediği bir yem türüdür. Edinburgh Üniversitesi'nde yapılan araştırmalar bu karışımların sorunlarını ayrıntılı olarak ortaya koymuştur:

• Dört farklı beslenme düzeninin karşılaştırıldığı çalışmada müsli verildiğinde ot tüketimi azalmış, müsli alan tüm gruplarda seçici yeme görülmüştür. Yazarlar bu nedenle müsli diyetlerinin önerilemeyeceği sonucuna varmıştır.
• Tavşanlar tahıl ve ekstrüde parçaları seçip sapları ve besin öğesi eklenmiş peletleri bırakmıştır. Bu, dengesiz ve lifi düşük bir diyet demektir.
• Yalnızca müsliyle beslenen grupta tavşanların %37,5'i klinik diş hastalığı geliştirdiği için çalışmadan çıkarılmıştır; obezite, hareketsizlik ve yenmemiş sekotroplar da bu gruplarda öne çıkmıştır.

RSPCA Avustralya, müsli tipi yemlerin dişleri aşındıran dairesel çiğneme yerine yukarı aşağı çiğnemeye yol açtığını belirtir. Utrecht Üniversitesi'nden bir uzmanın WSAVA bildirisinde müsli karışımları "eskimiş" bir beslenme biçimi olarak tanımlanır.

Tavşanınız şu anda müsli yiyorsa birden kesmeyin. PDSA miktarın 2–4 haftada, İskoçya Hükümeti rehberi ise 14–28 günde azaltılarak pelete geçilmesini önerir.

Su, yeni besinler ve zararlı yiyecekler

Su: Taze, temiz su her zaman bulunmalıdır. İskoçya rehberine göre çoğunlukla kuru yemle beslenen bir tavşan günde kilogram başına yaklaşık 50–100 ml su içer; su tüketiminin belirgin artması hastalık işareti olabilir. Birçok tavşan şişe yerine kaptan içmeyi tercih eder. Kışın suyun donmadığını kontrol edin.

Yeni besinler: Tavşanlar diyet değişikliklerine çok duyarlıdır. Yeni bir besini her seferinde tek tür ve az miktarda ekleyin. Ani değişiklikler bağırsaktaki bakteri dengesini bozabilir. Merck, yeni bir besine geçmeden önce veteriner hekime danışılmasını önerir.

Zararlı bitki ve besinler: Merck'in zehirli listesinde aloe, açelya, kala zambağı, inci çiçeği, filodendron, elma çekirdeği, çiğ fasulye, karanfil, tatlı patates, ravent yaprağı, patatesin yeşil kısımları ve çikolata yer alır. PDSA buna sarmaşık, yüksük otu, zambaklar, ormangülü, sarı salkım, gelincik ve kanarya otunu ekler. Yol kenarından ya da ilaçlanmış alanlardan toplanan bitkileri vermeyin. RSPCA, özellikle açık renkli marul türlerini de uygun olmayan besinler arasında sayar.