Kuşlarda ishal: dışkı değişikliği ne zaman tehlikeli?

Kuş dışkısı neden önemlidir?

Kuşlar hastalıklarını uzun süre saklayabildiği için dışkı, sahibin fark edebileceği ilk işaretlerden biridir. Merck Veteriner El Kitabı dışkıdaki değişiklikleri, kuşlarda hastalığın temel belirtileri arasında sayar. Iowa State Üniversitesi de olağandışı dışkıyı hemen veteriner hekime başvurmayı gerektiren belirtiler arasında gösterir.

Kuşlarda dışkı, idrar ve ürat aynı açıklıktan (kloaka) birlikte atılır. Bu yüzden "dışkı değişikliği" bu bölümlerden herhangi birindeki renk, miktar veya kıvam değişikliğini kapsar. Kuş hekimliğinin temel kaynaklarından Clinical Avian Medicine, "ishal" şikâyetiyle getirilen pek çok kuşun aslında ishali değil, idrar miktarında artışı (poliüri) olduğunu vurgular; ikisinin nedenleri farklı olabilir. Aynı kaynak, kâğıt serili kafeste dışkının sayısının ve niteliğinin kolayca izlenebildiğini ve kuşun sağlığını yansıttığını belirtir. İçme suyuna katılan vitaminlerin de dışkı ve ürat rengini değiştirebileceğini unutmayın.

Kuşlarda ishalin nedenleri nelerdir?

Bir konferans bildirisinde kuşlarda ishalin başlıca nedenleri beslenme bozuklukları, bakteri ve virüs enfeksiyonları, klamidya ve parazitler olarak sıralanır. Başlıca nedenler şunlardır:

• Bakteriyel enfeksiyonlar: Merck, kötü bakım ve beslenmenin katkısıyla sindirim sistemi enfeksiyonlarının kafes kuşlarında sık görüldüğünü belirtir.
• Klamidya (psittakoz): Yeşilimsi ishal, yeşil ya da yeşil-sarı ürat, iştahsızlık, göz-burun akıntısı ve kabarık tüylerle seyredebilir. İnsanlara da bulaşabildiği için önemlidir.
• Mide mantarı (makrorabdoz): Merck'e göre muhabbet kuşu, cennet papağanı ve sultan papağanı gibi küçük kuşlarda sık görülür; kilo kaybı, kusma, halsizlik, ishal ve dışkıda sindirilmemiş tohumlarla kendini gösterir. Georgia Üniversitesi, geriye dönük bir çalışmada kanarya ve muhabbet kuşlarının yaklaşık dörtte birinde bu mantarın bulunduğunu aktarır. Sidney Üniversitesi'nde yapılan bir doktora çalışmasında bazı kuşların hiç belirti göstermediği, bazılarının ise iştahı yerinde görünürken siyah, katran görünümlü dışkı, emilim bozukluğu ve aşırı zayıflamayla kaybedildiği bildirilmiştir.
• Parazitler: Giardia özellikle sultan papağanlarında ishal ve kilo kaybına, iri ve kabarık görünümlü dışkıya yol açabilir. Yuvarlak solucanlar da kilo kaybı ve halsizlik yapabilir. Türkiye'de bir muhabbet kuşu sürüsünde şiddetli ishal, kabarık tüy ve iştahsızlıkla seyreden ve iki haftada 35 kuşun ölümüne yol açan bir salgında dışkı örneklerinde Giardia ve Eimeria (koksidiyoz etkeni) saptanmıştır. İran'da 756 kafes kuşunun dışkısının incelendiği bir çalışmada ise Giardia örneklerin yüzde 40,6'sında, çoğunlukla hafif düzeyde bulunmuştur.
• Viral hastalıklar: Merck, özellikle bazı papağan türlerinde görülen ve karaciğeri etkileyen Pacheco hastalığında ishal ve yeşil dışkı görülebileceğini belirtir.
• Ağır metal zehirlenmesi: Kafes, oyuncak veya ev eşyalarından alınan çinko ve kurşun ishal, kusma, halsizlik ve kabarık tüylere yol açabilir; bir WSAVA bildirisinde kusma ve yeşilimsi ürat da sayılır.
• Diğer nedenler: Kloakadaki kitleler (papillom) ıkınma ve kanlı dışkıya; dişilerde yumurta tıkanması kanlı dışkı ve dışkılama güçlüğüne neden olabilir.

Dışkının rengi ve görünümü ne anlatır?

Bu tablo yalnızca bir yol göstericidir. Aynı görünüm farklı hastalıklarda ortaya çıkabilir ve tanı için muayene ile laboratuvar incelemesi gerekir.

Dışkı değişikliği ne zaman tehlikelidir?

Dışkıdaki her değişiklik acil olmayabilir; ancak aşağıdaki durumlar ciddi bir soruna işaret edebilir:

• Değişiklik sürüyor ya da tekrarlıyorsa
• Kuş halsiz, tüylerini kabartmış, gözleri kapalı uyukluyorsa
• İştahı azaldıysa, kilo kaybediyorsa ya da yediğini geri çıkarıyorsa
• Kafes tabanında oturuyor veya dengesini kaybediyorsa
• Dışkıda kan, bütün tohum ya da yeşil-sarı renk görülüyorsa
• Evde yeni bir kuş varsa veya birden fazla kuş aynı anda hastalandıysa
• Kuşun metal bir parçayı kemirdiğinden şüpheleniyorsanız

Clinical Avian Medicine, bir gündür yemek yemeyen ve çok az dışkılayan küçük bir kuşun ağır hasta kabul edilmesi gerektiğini vurgular. Dışkı miktarının azalması, en az sulanması kadar önemli bir uyarı işaretidir.

Yeni gelen kuşlar bulaşıcı hastalık taşıyabilir. Belirtisi olan kuşu diğerlerinden ayırın, kafes temizliğinde eldiven ve maske kullanın, temizlikten önce dışkıyı nemlendirin ve ellerinizi yıkayın; bazı enfeksiyonlar insanlara da bulaşabilir.

Veteriner hekim neye bakar?

Veteriner hekim öyküyü dinler, kuşu tartar ve muayene eder. Taze dışkı örneğinin mikroskopla ve boyanarak incelenmesi mide mantarı ve parazitler için önemlidir; bazı enfeksiyonlarda tekrarlanan örnekler gerekebilir. Bakteriyel enfeksiyonlar için boyama ve kültür, klamidya için PCR gibi özel testler, ağır metal şüphesinde röntgen ve kan testleri istenebilir; röntgende metal görülmemesi zehirlenmeyi her zaman dışlamaz. Zagreb Üniversitesi'nden bir derlemede mide mantarının tedavisinin zor olduğu ve her zaman sonuç alınamadığı vurgulanır; bu yüzden erken tanı önemlidir.

Muayeneye giderken:

• Kuşu mümkünse kendi kafesiyle götürün; kafes düzeni ve tabandaki dışkılar hekime ipucu verir.
• Son birkaç saatin dışkısını kafes tabanında bırakın ya da temiz bir kapta götürün.
• Kuşu yolculuk boyunca sıcak ve sakin tutun.
• Evde ishal ilacı, antibiyotik ya da insan ilacı vermeyin; yanlış tedavi tanıyı zorlaştırabilir ve kuşa zarar verebilir.