Köpeklerde trakea çökmesi nedir, belirtileri nelerdir?

Köpeklerde trakea çökmesi nasıl gelişir?

Trakea, gırtlaktan akciğerlere uzanan ve kıkırdak halkalarla açık tutulan bir borudur. Tennessee Üniversitesi'ne göre trakea çökmesinde bu kıkırdak yumuşar ve bozulur; halkalar düzleşir, borunun üst kısmındaki zar ise içe doğru sarkar. Böylece hava yolu daralır. Merck Veteriner El Kitabı, hastalığın nedeninin bilinmediğini belirtir; Yunanistan'dan yayımlanan kapsamlı bir derlemede genetik, beslenmeyle ilgili, sinirsel ve iltihabi etkenlerin rol oynayabileceği öne sürülür. Aynı derlemeye göre boyun bölümündeki çökme nefes alırken, göğüs içindeki bölümdeki çökme ise nefes verirken belirginleşir; bu yüzden köpekler nefes alırken, verirken ya da her ikisinde zorlanabilir. Bir WSAVA bildirisi, belirtilerin 6 aylık ya da daha küçük yavrularda başlamasının doğuştan bir kıkırdak sorununu, ileri yaşta yavaş yavaş başlamasının ise sonradan gelişen bir süreci düşündürdüğünü belirtir.

Hastalık kendini besleyen bir döngüyle ilerler: Öksürük sırasında daralmış soluk borusunun duvarları birbirine çarpar, bu da iltihaba ve daha fazla öksürüğe yol açar. Tennessee Üniversitesi, bu döngü kırılmazsa hava yolunun geçici olarak tıkanabileceğini ve solunum sıkıntısı gelişebileceğini vurgular.

Hangi köpeklerde görülür?

Trakea çökmesi en sık toy ve minyatür ırklarda görülür. Yorkshire Terrier, Malta, kaniş ve Pomeranian bu ırkların başında gelir; büyük ırklarda ise ara sıra rastlanır. Washington State Üniversitesi, hastalığın en çok orta-ileri yaştaki ve kilolu küçük ırk köpeklerde görüldüğünü belirtir. Yunanistan'daki derlemede etkilenen köpeklerin 6 aylık ile 15 yaş arasında olduğu, cinsiyet yatkınlığı bulunmadığı bildirilir. Merck'e göre trakea çökmesi obez köpeklerde ve kalp hastalığı ya da kronik bronşit gibi başka akciğer hastalıkları olan köpeklerde daha sıktır.

Bu köpek grubu, kalp kapağı hastalığının da en sık görüldüğü gruptur. ACVIM'in mitral kapak hastalığı uzlaşı raporu, bu yaş ve ırk grubunda soluk borusu ve bronş hastalıklarının yaygın olduğunu, bu nedenle öksüren ve üfürümü olan her köpeğin kalp yetmezliğinde olmadığını hatırlatır. Yani bir köpekte trakea çökmesi ile kalp hastalığı birlikte bulunabilir. Aynı derlemede trakea çökmesi olan köpeklerde mitral kapak hastalığı, diş hastalığı, obezite ve gırtlak felci gibi eşlik eden sorunların sık bildirildiği vurgulanır; örneğin mitral kapak hastalığı farklı çalışmalarda köpeklerin yaklaşık yüzde 12,5–35'inde saptanmıştır.

Trakea çökmesinin belirtileri nelerdir?

• Kaz sesine benzeyen öksürük: Kuru, tiz ve nöbetler hâlinde gelen, zamanla kötüleşen bir öksürüktür; derlemeye göre olguların yüzde 81'e varan kısmında başvuru nedenidir. Washington State Üniversitesi geceleri kötüleşebildiğini belirtir.
• Tetikleyiciler: Heyecan, havlama, boyun tasmasını çekme, boyna baskı ve su içme öksürük ataklarını başlatabilir.
• Nefes güçlüğü: Köpek nefes alırken ya da verirken zorlanabilir.
• İlerleyen dönemde: Egzersize dayanıksızlık, hırıltılı solunum, diş etlerinde morarma ve bayılma görülebilir.

Griffon ırkı 45 köpekle yapılan bir çalışmada öksürüğün özelliklerini çökmenin yerinden çok derecesinin belirlediği görülmüştür. Sıcak hava da önemli bir risktir. Cornell Üniversitesi, solunum yolu hastalığı olan köpeklerin sıcak çarpmasına daha yatkın olduğunu belirtir; sıcakta artan soluma, daralmış hava yolunu daha da zorlar.

Trakea çökmesi hangi durumlarla karışabilir?

• Kalp hastalığı: Büyümüş kalp, akciğerde sıvı olmasa bile yakınındaki hava yollarına baskı yaparak öksürüğe yol açabilir. Kalp kaynaklı öksürük çoğu zaman egzersiz ya da heyecandan sonra belirginleşir.
• Bulaşıcı solunum yolu hastalıkları: Kalabalık köpek ortamlarından sonra başlayan öksürüğe hapşırma, burun akıntısı ve ateş eşlik edebilir.
• Gırtlak felci: Daha çok orta-ileri yaştaki büyük ırklarda görülür; kuru öksürüğe ses değişikliği ve giderek artan gürültülü solunum eşlik eder.
• Ters hapşırma: Köpek ağzı kapalıyken burnundan hızla ve sesli hava çeker; atak kısa sürer ve kendiliğinden geçer. Tasmayı çekmek hem ters hapşırmayı hem trakea öksürüğünü tetikleyebildiği için iki durum karıştırılabilir.

Ayrımı kolaylaştırmak için öksürük anını kısa bir videoya almak çok faydalıdır.

Tanı nasıl konur?

Veteriner hekim önce öksürüğün nasıl başladığını, ne zaman arttığını ve neyle tetiklendiğini sorar; Washington State Üniversitesi bu bilgilerin tanıda yol gösterici olduğunu belirtir. Muayeneyi şu incelemeler tamamlayabilir:

• Boyun ve göğüs röntgeni
• Gerektiğinde soluk borusunun hareket ederken görüntülendiği floroskopi
• Kamerayla hava yollarına bakılan trakeoskopi/bronkoskopi; gerektiğinde örnek alınması
• Genel kan tahlili
• Kalp hastalığı şüphesinde kalp değerlendirmesi ve ultrasonu
• Gırtlak felcinden şüpheleniliyorsa hafif anestezi altında gırtlağın incelenmesi

Röntgen önemli bir başlangıç adımıdır, ama her olguyu göstermeyebilir: Derlemede röntgenin duyarlılığı yüzde 42,8 ile 82 arasında bildirilir; bir WSAVA bildirisine göre düz röntgen olguların yüzde 60'a varan kısmını kaçırabilir. Tanı ve evrelemede altın standart, soluk borusunun içine kamerayla bakılmasıdır. Çökme, hava yolu çapındaki daralmaya göre yaklaşık yüzde 25 (I. derece), 50 (II), 75 (III) ve neredeyse tam kapanma (IV) olmak üzere dört derecede sınıflanır.

ACVIM, kalp hastalığı olan köpeklerde başlangıç göğüs röntgeninin, ileride ortaya çıkan bir öksürüğün kalpten mi solunum yollarından mı kaynaklandığını ayırmaya yardımcı olduğunu belirtir.

Tedavi ve evde bakım nasıl olur?

Trakea çökmesinde tedavinin amacı öksürük ataklarını azaltmak ve hava yolunu tıkayan krizleri önlemektir. Evde yapabilecekleriniz tedavinin önemli bir parçasıdır:

• Kilo verme: Merck, kilolu köpeklerde kilo vermenin çok önemli olduğunu vurgular.
• Göğüs tasması: Tasma çekmek öksürüğü tetikleyebilir; Purdue Üniversitesi göğüs tasmasının soluk borusu üzerindeki yükü azalttığını belirtir; Florida Üniversitesi ve PDSA da boyundaki baskı solunumu zorlaştırabileceği için boyun tasması yerine göğüs tasması önerir.
• Heyecanı ve stresi azaltma: Kapı zili, misafir gibi tetikleyicileri azaltmak ve egzersizi köpeğin toleransına göre sınırlamak önerilir.
• Sıcaktan korunma: Sıcak ve nemli saatlerde yürüyüşü kısa tutun, gölge ve su sağlayın.
• Tahriş edicilerden uzak durma: Sigara dumanı ve keskin kokular gibi hava yolunu tahriş eden etkenlerden kaçının.

İlaç tedavisi; öksürüğü baskılayan, hava yolu iltihabını azaltan ve hava yollarını genişleten ilaçları, gerektiğinde sakinleştiricileri ve enfeksiyon varsa antibiyotikleri içerebilir. Hangisinin gerektiğine veteriner hekim karar verir. WSAVA bildirisine göre belirtileri hafif olan ve daralması yüzde 50'nin altında kalan köpeklerde önce ilaç ve bakım önlemleri önerilir; bu yaklaşım çoğu köpekte belirtileri iyileştirir ve diğer tedavilerin başarısı büyük ölçüde kilo kaybına bağlıdır. Evde insanlar için üretilen öksürük şuruplarını vermeyin: Merck, kalp yetmezliği olan köpeklerde öksürük kesicilerin akciğerdeki sıvının işareti olan öksürüğü gizleyebileceğini belirtir; bu yüzden özellikle kalp hastası köpeklerde öksürük tedavisi dikkatle planlanmalıdır.

İlaca yeterli yanıt vermeyen ağır olgularda soluk borusunun içine stent yerleştirilmesi gündeme gelebilir. Tennessee Üniversitesi, stentin öksürüğü durdurmadığını ama nefes almayı kolaylaştırdığını belirtir. WSAVA bildirisinde stent uygulanan köpeklerin yüzde 75–90'ında klinik düzelme bildirildiği, ancak stentin uçlarında doku büyümesi gibi sorunların gelişebildiği ve ana bronşlarda da çökme olan köpeklerde stentin uygun olmadığı belirtilir. Stent uygulanan 27 köpeğin incelendiği bir çalışmada ciddi komplikasyon oranı yüzde 37, ortanca yaşam süresi 502 gün ve bir yıllık yaşam oranı yüzde 60 bulunmuştur. Washington State Üniversitesi de cerrahinin çoğu zaman etkili olmadığını not eder. Bu nedenle girişimsel tedavilerin uygun olup olmadığına, köpeğin durumu ayrıntılı değerlendirildikten sonra uzman veteriner hekim karar verir.