Zäherlimi?
Şokolad, üzüm, liliýa, dermanlar… Haýwanyňyz üçin nämäniň howpludygyny barlaň.
54 netije
Ajy çiğdem (Colchicum)
GyssaglyAjy çiğdemiň ähli bölekleriniň içinde kolhisin ýaly alkaloidler bar we hatda az mukdarda hem agyr zäherlenmä sebäp bolup biler. Ol beýleki çiğdem görnüşleri bilen garyşdyrylyp bilner; haýsy görnüşdigine ynamyňyz bolmasa, ony zäherli hasaplaň.
Antifriz (etilen glikol)
GyssaglyKöp awtoulag antifrizlerinde bolýan etilen glikolyň datly tagamy bar we hatda gaty az mukdary hem ölümli bolup biler. Pişikler itlerden has duýgur. Ilkinji sagatlarda haýwan serhoş ýaly görünip biler, soňra gysga wagtlyk ýagşylaşma bolup biler; soňra böwrek ýetmezçiligi ýüze çykyp biler. Bejergi netijeli bolar ýaly, ony gaty irki başlamak zerur.
Ýapyşmaýan örtükli (PTFE, teflon) tawa, gazan, peç ýa-da lampalar aşa gyzanda çykýan gazlar guşlaryň öýkenine agyr zeper ýetirýär. Alamatlar örän çalt ösüp biler; täsir eden guşlar käwagt hiç hili alamat bilinmänkä ölü tapylyp biler.
Avokado
GyssaglyAvokadodaky persin aýratyn hem guşlar we towşanlar üçin howpludyr; ýürek zeperlenmesine we ölüme sebäp bolup biler. Pişiklerde we itlerde miwäniň özi köplenç agyr zäherlenme döretmeýär; emma ýuwdulan çig bagyrdak içegäniň petiklenmegine sebäp bolup biler.
Deşilen ýa-da çeýnelen batareýalardan syzýan aşgarly ýa-da kislotaly madda agyz boşlugynda we iýmit siňdiriş ýolunda ýanyklara sebäp bolup biler. Düwme görnüşli we litiý batareýalar, mundan başga-da, elektrik togy sebäpli halkumda we içegelerde ýanyk emele getirip biler. Agyzdaky ýaralar birnäçe sagatdan soň ýüze çykyp biler.
Psödoefedrin we fenilefrin ýaly burun dykyzlygyny aýyrýan serişdeler ýekeje özi ýa-da gripp-allergiýa dermanlarynyň düzüminde bolýar. Köp mukdarda alnanda, damarlary daraldyp, gan basyşyny howply derejede ýokarlandyryp we nerw ulgamyny gozgap biler. Bu dermanlar şeýle hem parasetamol saklap biler.
Nikotin çalt täsir edýän we howpsuzlyk aralygy dar bolan zäherdir. Çilim galyndylary, temmäki, elektron çilim suwuklygy we nikotinli saz esasy çeşmelerdir. Käbir nikotinli önümlerde itler üçin hem zäherli bolan ksilitol bolup biler.
Artykmaç duz kabul etmek bedeniň duz-suw deňagramlylygyny bozýar. Öýde ýasalan oýun hamyry, duz hamyrundan ýasalan bezegler, köp mukdarda deňiz suwy we ýol duzy esasy çeşmelerdir. Agyr ýagdaýlarda nerw ulgamy täsirlenip biler.
Organofosfat toparyndaky garynja dermanlary nerw ulgamyna täsir edýär. Haýwanlar önümi ýalamak, dermanlanan ösümlikleri iýmek ýa-da önüm deri ýa-da gözüne degmegi bilen zäherlenip bilerler.
Steroid bolmadyk ýallygy aýryjy dermanlar (NSAÝD) aşgazan-içege ýarasyna, gan akmasyna we böwrek zeperlenmesine sebäp bolup biler. Pişikler bu dermanlary bedeninden kyn çykarýandygy üçin has duýgurdyrlar. Adamlar üçin öndürilen agyry aýryjy dermanlar veterinar lukmany maslahat bermän haýwanlara berilmeli däldir.
Itler üçin öndürilýän käbir bit-gene önümleri permetrin ýaly piretroidleri öz içine alýar we bu önümlerde konsentrasiýa has ýokarydyr. Pişikler bu maddalary bedeninden kyn aýyrýandygy üçin it önümi pişige çalnanda agyr zäherlenme görülip bilner. Alamatlar birnäçe minutyň içinde ýa-da 72 sagada çenli gijä galyp başlap biler. Täze dermanlanan iti ýalaýan ýa-da onuň bilen ýakyn degişýän pişikde hem zäherlenme görülip bilner.
İnci gülü ýüregiň işine täsir edýän maddalary (kardenolidleri) saklaýar. Iýilmegi gusmakdan we iýmit islegiň ýitmeginden ýürek urşunyň bozulmagyna, ejizlige we tutgaýa çenli alamatlara sebäp bolup biler; täsiri iýilen mukdara we haýwanyň ululygyna baglydyr.
Ksilitol; şekersiz saqyzda, süýjülikde, diş pastasynda, agyz çaýkamak suwuklygynda we käbir çeýnelýän witaminlerde bolýan süýjüdiriji maddadyr. It-lerde gandaky şekeri howply derejede peseldip we bagyr zeperlenmesine sebäp bolup biler. Gandaky şekeriň peselmegi iýenden 10–15 minut soň hem başlap biler.
Küflenen iýmitler we zibil
GyssaglyKüflenen çörekde, makaronda, peýnirde we hozlarda (gury miwelerde) hem-de kompostda titremä sebäp bolýan kömelek toksinleri (mikotoksinler) emele gelip biler. Zibil gutusy we kompost ýygyndysy esasy çeşmelerdir.
Lavabo açyjy, peç arassalaýjy, tuz kislotasy, pos aýyryjy we käbir hajathana (unitaz) arassalaýjylary güýçli kislota ýa-da aşgar saklaýar. Olar agyzda, ýutunjak turbasynda, aşgazanda, deride, gözlerde we dem alyş ýollarynda agyr himiki ýanyklara sebäp bolup biler; ýaralar giçräk aýdyň görünip biler.
Hakyky lilýalar (Lilium) we gün lilýalary (Hemerocallis) pişikler üçin örän howplydyr. Ösümligiň ähli bölekleri, ýagny ýapragy, gülü, gül tozany we waza suwy, hatda az mukdarda hem böwrek ýetmezçiligine sebäp bolup biler. Parahatçylyk gülü we kala ýaly adynda «lilýa» sözi bolan käbir ösümlikler bu topara degişli däldir we böwrek ýetmezçiligine sebäp bolmaýar; emma bu olaryň howpsuzdygyny aňlatmaýar. Jülge lilýasy (inci gülü) bolsa ýüregi täsir edýän aýratyn we howply ösümlikdir.
Maýaly çig hamyr
GyssaglyBişirilmedik maýaly hamyr aşgazanyň ýyly ortamynda çişmegini dowam etdirýär we aşgazanyň aşa çişmegine sebäp bolup biler; has seýrek halatlarda aşgazanyň towlanmagy ýüze çykyp biler. Maýa şeýle hem alkogol öndürýär we alkogol zäherlenmesine sebäp bolup biler.
Naftalin (güve topu)
GyssaglyKöne görnüşli naftalin toplary iň zäherlileridir; täze görnüşli güve toplary az zäherli bolsa-da, kesele sebäp bolup biler. Itler ýutmaga has ýykgyn, pisikler bolsa onuň täsirine has duýgur. Himiki madda dem alnanda ýa-da deriniň üsti bilen hem bedene düşüp biler.
Parasetamol (asetaminofen)
GyssaglyParasetamol pisikler üçin gaty howplydyr; bedeniň agramyna görä az mukdarlar hem zäherlenmä sebäp bolup biler we alamatlar adatça birnäçe sagadyň içinde başlanýar. Pisiklerde gyzyl ganyň kislorody daşamak ukyby bozulýar; itlerde bolsa has köp bagyr zeperlenmesi görülýär. Käbir sowuklama dermanlary hem parasetamol saklaýar.
Psoriaz (sedef keseli) bejergisinde ulanylýan käbir kremler D witamininiň önümi bolan kalsipotriol saklaýar. Bir gezek ýalamak ýa-da tüýbüň çeýnelmegi hem gandaky kalsiý derejesini howply derejede ýokarlandyryp, böwrek ýetmezçiligine sebäp bolup biler.
Sikas palma (sago palmasy)
GyssaglySikas palmasynyň ähli bölekleri zäherlidir; iň howplusy onuň tohumlarydyr. Onuň içindäki sikasin az mukdarda hem güýçli gusmaga, bagyr zeperlenmesine, gandaky şekeriň peselmegine we gan akma meselelerine sebäp bolup biler.
Syçan we alamyş zäherleri
GyssaglySyçan zäherleri dürli täsirli maddalary öz içine alýar: gany çökmegini bozýanlar, D3 witamini (kolekalsiferol), brometalin we sink/alýuminiý fosfid. Olaryň hersi dürli organa täsir edýär we dürli bejergi talap edýär; täsirli madda önümiň öwüşginine ýa-da görnüşine görä bilinmeýär. Gany çökmegini bozýan görnüşlerde gan akma alamatlary birnäçe gün soň başlanyp biler.
Şokolad we kakao
GyssaglyŞokoladdaky teobromin we kofein (metilksantinler) ýüregi we nerw ulgamyny täsir edýär. Bitter şokolad we kakao tozy has howplydyr; ak şokoladda töwekgelçilik iň pesdir. Käbir şokoladly önümler goşmaça gury üzüm, makadamiýa ýa-da ksilitol hem saklap biler.
Çaý agajy ýagy ýaly konsentrirlenen uçucu ýaglaryň birnäçe damjasy hem deriniň üstüne çalnanda ýa-da ýutulanda agyr zäherlenmä sebäp bolup biler; pişiklerde bagyr ýetmezçiligi barada habar berilipdir. Käbir suwuk otag ysy berijiler (suwuk potpurri) ýakyjy maddalary öz içine alýar we pişikler olara aýratyn duýgur bolýar.
Bagçalarda ulanylýan ulitka ýemlerindäki metaldehid çalt iýmit siňdiriş we nerw ulgamynyň alamatlaryna sebäp bolýar. Bejerilmese, titremeler we tutgaýlar beden gyzgynyny howply derejede ýokarlandyryp biler.
Üzüm we gury üzüm
GyssaglyÜzüm we gury üzüm itlerde ýiti böwrek zeperlenmesine sebäp bolup biler. Zyýanly maddanyň tartar kislotasy bolmagy ähtimal; täsiriň mukdar bilen hemişe baglanyşykly däldigi habar berilýär; şol sebäpli az mukdar hem möhümdir. Pişikler barada maglumat çäklidir; pişigiňize hem bermäň.
Ýabany kömelekler
GyssaglyBag we seýilgählerde ösýän kömelekleriň zäherli ýa-da zäherli däldigini daşky görnüşine seredip kesgitlemek örän kyn; şonuň üçin iýilen her bir ýabany kömelek zäherli hasaplanmalydyr. Käbir görnüşler bagryň ýa-da böwrüň ýetmezçiligine sebäp bolup biler we alamatlar 24 sagada çenli giçä galyp bilerler.
Ýew agajy (Taxus)
GyssaglyÝew agajynyň ähli böleklerinde taksin atly örän zäherli birleşmeler bar. Gyzyl miwäniň etli bölegi zäherli bolmasa-da, onuň içindäki tohum örän zäherlidir; şonuň üçin miwäni iýmek hem howplydyr. Ýüregiň urmagyny we dem almagy haýalladyp biler.
Ýüp, ýüplük, ýüň we diş ýüpi
GyssaglyÝüp ýaly uzyn we inçe zatlar zäherli däldir, emma ýutulanda bir ujy dilüstünde ýa-da aşgazanda ilişip bilner. Içegä ýüpüň üstünde büzülýär we içegäniň diwary ýyrtylyp biler. Pişiklerde oýun wagtynda köplenç duş gelýär; ýüplükde iňne bar bolsa, deşilen ýara hem emele gelip biler.
Zakkum
GyssaglyZakkumyň ýapragy, gülü we baldagy ýaly ähli böleklerinde ýüregiň işine täsir edýän oleandrin (kardiýak glikozid) bar. Ýüregiň ritminde howply bozulmalara sebäp bolup biler; alamatlar giç ýüze çykyp biler we ilki bilen gusma ýaly iýmit siňdiriş alamatlary bilen başlap biler. Baglarda we ýol gyralarynda bezeg ösümligi hökmünde giňden ulanylýar.
Azaleýanyň we rododendronyň (Rhododendron) ähli bölekleri zäherlidir. Iýilende iýmit siňdiriş alamatlaryna we ýürek-damar problemalaryna sebäp bolup biler.
Bişirilen süňk
ÇynlakaýSüňk zäherli däl, emma süňkler we süňk bölekleri agyzda, ýuwdunjakda, aşgazanda ýa-da içegelerde ilişip, ýaralanma ýa-da ýapylma (böwetlenme) sebäp bolup biler; käbir ýagdaýlarda operasiýa gerek bolýar.
Çamaşyr suwy we akardyjylar
ÇynlakaýÇamaşyr suwy bazik (aşgar) arassalaýjy önümdir. Agyz, iýmit gelýän ýol (nahar borusy), deri we gözlerde ýeňil gyjyndyrmadan agyr ýaralara çenli zeper ýetirip biler. Täsiriň güýji önümiň konsentrasiýasyna we degip durýan wagtyna baglydyr; ýaralar giçräk ýüze çykyp biler.
Demir bedene zerur, emma artykmajy zäherlidir. Demir goşundylary, göwrelilik witaminleri, himiki eliň gyzdyryjylary we iýmit gaplaryndaky kiçijik kislorod siňdiriji paketler esasy çeşmelerdir.
Dökünler
ÇynlakaýAz mukdarda dökün adatça aşgazanyň ýeňil gıjyndyrmasyny döredýär; köp mukdary bolsa demir we beýleki himiki maddalar sebäpli agyr zäherlenmä getirip biler. Süňk uny we gan uny aşgazanda topbaklanyp, tykylmaga ýa-da aşgazanasty mäziniň ýallygyna (pankreatite) sebäp bolup biler. Käbir dökünlere mör-möjek we haram ot dermanlary hem goşulýar.
Bu miweleriň çekirdek içinde, ýapraklarynda we sapaklarynda sýanid bölüp çykaryp bilýän birleşmeler bar. Pişikler we itler çekirdegi köplenç çeýnemän ýuwdýandygy üçin esasy töwekgellik köplenç içegäniň ýapylmagydyr; emma gabygy döwlen gaty bady çekirdegi agyr zäherlenme döredip biler.
Esrar we kenevir önümleri
ÇynlakaýEsrardaky psihoaktiw madda (THC) öý haýwanlarynda zäherlenmä sebäp bolup biler. Ony iýmek ýa-da tüssesini dem almak nerw ulgamynyň alamatlaryna sebäp bolup biler. Esrarly iýmitlerde mundan başga-da şokolad ýa-da ksilitol bolup biler.
Kalanşo
ÇynlakaýKalanşo kalbe täsir edip bilýän bufadienolid atly birleşmeleri öz içine alýar. Köp ýagdaýda diňe gusma we içgeçme görülýär; emma köp mukdarda iýlende ýüregiň ritmi bozulyp biler.
Kofe, çaý we kofeinli önümler
ÇynlakaýPişikler we itler kofeine adamlardan has duýgurdyr. Kofe, çaý ýa-da kolany bir-iki gezek ýalamak adatça zäherlenme döretmeýär; emma kofe däneleri, ulanylmadyk üwelen kofe, çaý paketi, energiýa içgisi ýa-da kofein goşundysy agyr zäherlenmä sebäp bolup biler.
Lale we sümbül
ÇynlakaýLale we sümbülüň ähli bölekleri zyýanly bolup biler; iň ýokary toksin mukdary olaryň gyrçylarynda (soganlarynda) bolýar. Ýaprakdan ýa-da gülden az mukdarda iýilse, adatça ýeňil bulanma we gusma bolýar, emma gyrçynyň iýilmegi has uzak dowam edýän iýmit siňdiriş näsazlyklaryna we halsyzlyga sebäp bolup biler. Uly gyrçylar içegäniň petiklenmegine hem sebäp bolup biler.
Makadamiýa hozy
ÇynlakaýMakadamiýa hozy itlerde ejizlige, titremä we yzky aýaklarda güýçsüzlige sebäp bolup biler. Alamatlar adatça 12 sagadyň içinde başlanýar. Eger önüm şokolad bilen örtülen bolsa, şokolad zäherlenmesi hem bolup biler.
Mekgejöwen sürmesi
ÇynlakaýMekgejöwen sürmesi zäherli däl; emma itleriň ýutan sürme bölekleri içegede ilişip, ýapylmagyna sebäp bolup biler.
Nergis we fulýa (Narcissus)
ÇynlakaýNergisiň ähli bölekleriniň içinde alkaloid toksinler bar; iň köp mukdary onuň soganynda bolýar. Güýçli gusmaga we munuň netijesinde suwuklyk ýitirilmegine sebäp bolup biler.
Sogan maşgalasyndaky (Allium) ösümlikler iýmit siňdiriş ulgamyny gıjyndyryp bilýär we gyzyl gan öýjüklerine zeper ýetirip, kämilleşmedik gan azlygyna (anemiýa) sebäp bolup bilýär. Pişikler has duýgurdyr; Akita we Shiba Inu ýaly ýapon it tohumlarynyň hem has duýgur bolandygy habar berilýär.
Ýuwujy serişdeler iýilende (ýutulanda) dükürik akmagyna we gusmaga sebäp bolýar; önüm gusuş wagtynda dem alyş ýollaryna aşsa, öýkeniň çişmegine (aspirasiýa pnewmoniýasyna) sebäp bolup biler. Agardyjy ýaly ýakyjy goşundylary bolan önümler agyzda, bokurdakda we içegede ýaralara sebäp bolup biler.
Aloe vera (sarysabyr)
Seresap boluňAloe vera ösümligindäki antrahinon glikozidleri içgeçiriji täsir edýär. Iýilende gusmaga we içgeçmä sebäp bolup biler.
Atatürk gülü (Poinsettia)
Seresap boluňAtatürk gülüniň süýt ýaly ak şiresi agzy we aşgazany gaharlandyrýar. Pişikler we itler üçin ýeňil zäherli hasaplanýar; alamatlar adatça özbaşdak geçýär.
Difenbahiýa
Seresap boluňDifenbahiýa çeýnelende, ösümlikdäki mikroskopik kristallar agzy, dodaklary we bokurdagy gyjyndyrýar. Köp ýagdaýda alamatlar diňe agyz bilen çäklenýär; seýrek ýagdaýlarda bokurdakda dem almagy kynlaşdyrar ýaly çişme bolup biler.
Diwar sarmaşygy (Hedera)
Seresap boluňDiwar sarmaşygynyň ýapraklarynda we miwelerinde bolan birleşmeler (pentasiklik terpenoidler) iýlende iýmit siňdiriş ulgamyny gyjyndyrýar.
Ortanca
Seresap boluňOrtanca çeýnelende siýanid goýberip bilýän birleşmeleri (siýanogen glikozidleri) saklaýar. Pişiklerde we itlerde agyr zäherlenme, köp mukdarda iýýän fermer haýwanlaryna garanyňda seýrekräk bolýar; esasan iýmit siňdiriş alamatlary görülýär.
Paşa kılıcı (Sansevieria)
Seresap boluňPaşa kılıcynyň ýapragynda we baldagynda bolan saponinler iýlende, iýmit siňdiriş belgilerine sebäp bolýar. Pişiklerde gözüň göz alma (göz bebeginiň) ulalmagy we deňagramlylygyň bozulmagy hem habar berilýär.
Rahatlyk gülü (Spathiphyllum)
Seresap boluňRahatlyk gülü hakyky lilmi däl we pişiklerde böwrek zeperini döretmeýär. Çeýnelende içindäki mikroskopik kristallar agzy we bokurdagy gıčyldadýar; seýrek ýagdaýlarda bokurdakda şiş bolup biler.
Sardunya
Seresap boluňSardunyadaky linalool we geraniol ýaly uçujy ýaglar iýmit siňdiriş alamatlaryna we deriniň gyzarmagyna ýa-da ýiti gyjyndyrmagyna sebäp bolup biler. Alamatlar köplenç ýeňil we wagtlaýyndyr.
Siklamen
Seresap boluňSiklamen adatça ýeňil iýmit siňdiriş alamatlaryna sebäp bolýar. Köp mukdarda iýilende, seýrek bolsa-da, ýürek urgusynyň bozulmagy we tutgaý görülip bilner.